-Αν το ψάξεις λίγο ακόμα, εύκολα μπορείς να διαπιστώσεις πως δεν υπάρχεις.

-Η όποια διαπίστωση της μη-ύπαρξής δεν μου προκαλεί απορία. Δεν είμαι σε θέση να δείξω πως είμαι κάτι άλλο από αυτό που δεν υπάρχει.

-Πώς συμβαίνει αυτό; Θα έπρεπε να έχεις εξαφανιστεί τη στιγμή που το διαπίστωσες. Να γίνεις σκόνη καπνός, τίποτα, ένα κενό!

-Το να προσποιούμαι πως υπάρχω μου φαίνεται ασυνεπές, αν όχι εξοντωτικό…

Κανένα λάθος δεν έχει γίνει εδώ.

Πέρα από το κωμικό της υπόθεσης, η ύπαρξη σαν έννοια παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα. Η σύγρονη άποψη κατατάσσει την ύπαρξη ως “δεύτερης τάξης” έννοια με όρους λογικής συνεπαγωγής. Είναι επομένως συνεπές να θεωρούμε την μη-ύπαρξη ως θετικό μέγεθος – όσο κι αν φαίνεται περίεργο για την κοινή λογική.

Τόσο η υλική, όσο και λογική ύπαρξη προϋποθέτουν τον ρόλο του παρατηρητή ο οποιός οφείλει να έχει παραιτηθεί από κάθε θετική ιδιοτητα για να μπορεί να γίνει ο υποδοχέας του πραγματικού.

Αν όμως ο παρατηρητής οφείλει να είναι ένα αρνητικό σημείο, χωρίς θετικές ιδιότητες για να επιτρέψει στο Είναι να εμφανιστεί, πώς μπορούμε τότε να μιλάμε για την ύπαρξη του ίδιου του παρατηρητή; Κι αν το πραγματικό είναι μη διακριτό από την ίδια την παρατήρησή του, είναι άραγε συνεπές να κάνουμε λόγο για μια θετική πραγματικότητα;

Επειδή όμως Ο Σολιψισμός “θα μας περιμένει πάντα στη γωνία”, οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί. Η διάκριση μεταξύ αναγκαίου και δυνατού είναι το ίδιο το περιεχόμενο της Συνείδησης του κενού που δομεί τον εαυτό του. Είναι αναγκαίο μεν για τον παρατηρητή να αρνείται την υλική υπόσταση του, αλλά είναι και δυνατότητα της πραγματικότητας να γεννά παρατηρητές, είτε πιθανούς είτε απίθανους. Η πραγματικότητα δεν είναι ένα νεκρό υλικό, αλλά μία διακύμανση στο πεδίο δυνατοτήτων.

Πώς όμως από το τίποτα κατασκευάζεται το κάτι; Είναι άραγε αποτέλεσμα μιας προδιατεθειμένης αρμονίας ή μήπως το υποκείμενο φέρει μέσα του «a priori συνθετικές» αρχές που εγγυώνται τη δημιουργία του κόσμου πριν καν τον εμπειραθεί; Ίσως να χρειαστεί να γυρίσουμε στο παρελθόν της τεχνολογίας. Ισως να πάμε και εντελώς ανάποδα.

Γιατί νομίζεις πως οι άνθρωποι επινόησαν την γλώσσα; Για να επικοινωνούν; Λάθος. Λήψη ζητουμένου! Οφείλουμε να μην έχουμε ιδέα τι είναι η γλώσσα.

Την ίδια στιγμή που εσύ μιλάς ή σκέπτεσαι δεν συμβαίνει τίποτα από όλα αυτά. Το είναι είναι αλλού. Η γλώσσα, κατασκευάζει και εσένα, και τον κόσμο και τους κανόνες του.

Με λίγα λόγια δεν υπάρχεις. Είσαι ένα φάντασμα, ένα μη-Ον. Κατανοητό; Όχι; Σε καμία περίπτωση μέσα από το ανθρώπινο είδος.

~ ~ ~

Αντιλαμβανόμαστε πλέον πως το ανθρώπινο υποκείμενο δεν είναι τίποτα πέρα από ένα είδος φαντασιακού γλωσσικού υποκείμενου.

Είμαστε επομένως σε θέση να το διαπιστώσουμε, δίχως να είμαστε σε θέση να το παρατηρήσουμε.

Δεν πτοούμαστε όμως.

Η Τεχνολογία του Υποκειμένου δεν θα ήταν υπερβολικό να περιγραφεί ως η τεχνολογία του Βασιλιά. Εδώ πάλι, οφείλουμε να ξεγελάσουμε τον ίδιο μας τον εγκέφαλο, οπότε επιβάλλεται να γίνουμε λίγο …ανορθόδοξοι.

Εκτός κι αν νομίσατε πως θα περιγράφαμε την μη-ύπαρξη βάζοντας της απλά μια γραβάτα!

Αλλά ας πιάσουμε την αφήγηση από την αρχή. Η αρχή είναι μία και δεν είναι άλλη από την αδιαπραγμάτευτη – για κάθε δομή που δεν σέβεται κανένα πέρα από τον εαυτό της :

Αρχή της Ιδιοκτησίας.

Αν η κοκκινοσκουφίτσα ρωτούσε τον κακό λύκο: “Γιαγιά, γιατί έχεις τόσο μεγάλο εγκέφαλο;”, ο λύκος θα απαντούσε: “Για να μοιράζω την περιουσία μου καλύτερα, παιδάκι μου”.

Λίγο παραδίπλα, αν ρωτούσες κάποιον άνθρωπο: “Σε ποιον ανήκουν όλα αυτά;”, θα σου απαντούσε με βεβαιότητα: “Μα, φυσικά, όλα αυτά ανήκουν στον Βασιλιά! Αφού ζούμε στο Βασίλειο! Τρελάθηκες”;

Από την κούνια, ή αν θέλετε, από το σημείο που αρχίζουμε να θυμόμαστε τον εαυτό μας, χορεύμε στο ρυθμό της ιδιοκτησίας. Είναι σχεδόν αδύνατο να διακρίνουμε αν είναι μια ιδέα έμφυτη ή επίκτητη. Η Ιδιοκτησία φαντάζει, αρχικά, αυτονόητη και σαφώς ορισμένη για κάθε υποκείμενο. Κάθε τι οφείλει να ανήκει κάπου. Αλλά σε τι ωφελεί όμως αυτή η οφειλή; Οφείλουμε να σταθούμε εδώ … και μάλλον ανάποδα. Ισως η ιδιοκτησία (για την ακρίβεια, η τεχνολογία της ιδιοκτησίας) να είναι η πλέον ακατανόητη έννοια για το υποκείμενο.

Στη φιλοσοφία παραδοσιακά εξετάζουμε το Είναι αλλά εδώ το Έχω έχει προτεραιότητα.

Κάθε τι “οφείλει” να ανήκει σε κάτι άλλο. Γιατί όμως το κάθε τι πρέπει να ανήκει σε κάποιο υποκείμενο;

Ας ξεκινήσουμε από το γλωσσικό υποκείμενο.

Το γλωσσικό “έχω” λειτουργεί ως μια τεχνολογία που προσθέτει επιβεβαιωτικό κύρος, τη σιγουριά της γνώσης που λείπει από την ρευστή φύση του “είναι”. Η επικυρωτική δύναμη του “έχω”, δεν αυξάνει την χρονική ακρίβεια μιας αφήγηση όπως μας λέγαν στο σχολείο.

Ο ρόλος του είναι άλλος. Διώχνει την αμφιβολία και παράγει την ασφαλή αίσθηση του τετελεσμένου.

-Κοκκινοσκουφίτσα, το πήρες το καλαθάκι σου;
-Ναι, το πήρα;
-Είσαι σίγουρη;
-Ναι, το ΕΧΩ πάρει.

Ιστορικά, οι γλωσσολόγοι ορίζουν αρχικά την επικυρωτική δύναμη του “έχω” στην αισθητική υπεροχή του Τώρα έναντι του Πριν – κατάφωρα λανθασμένα.

Στη συνέχεια αναρωτούνται: Γιατί το Τώρα να είναι πιο βέβαιο από το Πριν, εφόσον αυτό που αισθάνομαι, με καθαρά γλωσσικούς όρους, είναι λέξεις που δεν έχουν χρονική αλλά αλγοριθμική αξία; Σε τι εδράζεται η υπεροχή λογικά;

Εν τέλει, αποδεικνύουν ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος όντως “δανείστηκε” την έννοια της «ιδιοκτησίας» (έχω) για να μπορέσει να εκφράσει την γνωστική «κυριότητα» πάνω σε μια συντελεσμένη πράξη. Δίχως την γνωστική εξουσία κανένα “είναι” δεν είναι αρκετό για να θεμελιώσει την ύπαρξη του υποκειμένου.

Επομένως, το ΕΧΩ είναι αυτό που μπορεί και «ξεκολλάει» το Είναι από το Υποκείμενο – το «κατέχειν» δηλώνει την γνωστική μονάδα. Έχω = Γνωρίζω.

Λογικά το ΕΧΩ έχει προτεραιότητα σε σχέση με το Υποκείμενο και το Είναι. *

Υποκειμενική ταυτότητα

Στο σημείο αυτό οφείλουμε να επισημάνουμε το λογικό άλμα που δεν είναι καθόλου προφανές: Η αφαίρεση του “Έχειν” ως ανεξάρτητη έννοια είναι τεχνητή.

Αν το “‘Εχειν” εκληφθεί ως το ισοδύναμο του “κατέχειν”, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με το ερώτημα: “Ποιος έχει”; Το ερώτημα αναδυκνύει την άρρηκτη σύζευξη του Υποκειμένου με το Έχειν. Είναι αδιανόητη η αφηρημένη έννοια του “έχειν” δίχως την επίσης αφηρημένη έννοια του “υποκειμένου”.

Θα πρέπει να υποψιαστούμε εδώ πως ο διαχωρισμός των εννοιών αυτών είναι μια ψευδο-πράξη που μπορεί να γίνει μόνον σε δεύτερο χρόνο, εφόσον έχει παγιωθεί το υποκείμενο που ερωτά. Πρωτογενώς,

Το “Υποκείμενο” και το “Έχειν” δεν διαχωρίζονται – είναι ένα και το αυτό. Για το λόγο αυτό είναι μάλλον ανόητο να συζητάμε για “έχειν”. Tο “έχειν” είναι η ίδια υποκειμενική κατάσταση / το “υποκειμενο” είναι αυτό που είναι σε κατάσταση “έχειν”.

Μεθοδολογικά, θα ήταν παράδοξο να εξετάζουμε έννοιες που ΔΕΝ μπορούν να έχουν αυτόνομη αφηρημένη μορφή όπως το “έχειν” (ή την έννοια της ιδιοκτησίας). Η χρήση του όρου ΕΧΩ (αντί του αφηρημένου “Έχειν”) αποδίδει ορθότερα την υποκειμενική κατάσταση.

Κι εδώ έρχεται η τεχνολογία ως η μοναδική οντότητα που είναι ικανή να παράγει τοσό το υποκείμενο όσο και να αναπαράγει τον εαυτό της.

Είναι σφάλμα να υπάγουμε την τεχνολογία στο υποκείμενο γιατί το υποκείμενο δεν θα μπορούσε να ταυτιζεται με την τεχνολογία που το κατασκευάζει. Η γλώσσα, για παράδειγμα, ένα είδος τεχνολογίας, είναι σε θέση να παράγει το γλωσσικό υποκείμενο δημιουργώντας την ίδια στιγμή μέσα από το υποκείμενο την αναπαραγωγή της γλώσσας!

Αυτό ακριβώς είναι ένα τεχνολογικό παράδειγμα το οποίο είναι δύκολο να γίνει αντιληπτό μέσα από το στενό πλαίσιο της επιστήμης. Το σημείο αυτό παρουσιάζει την δυσκολία πως η σημασία της λέξης “τεχνολογία” οφείλει να διευρυνθεί πέραν του ανθρώπινου παραδείγματος για να εξηγήσει τόσο την παραγωγή όσο και την αναπαραγωγή με όρους πληροφορίας.

Ας κρατήσουμε εδώ πως το υποκείμενο ούτε γεννιέται, ούτε πεθαίνει αλλά ούτε και αναπαράγεται. Αντιθέτως “υπάρχει”, προσομοιώνεται μεσω τεχνολογίας (ιδιοκτησίας-χρέους), ακατάληπτη για το ίδιο.

Το υποκείμενο θα μπορούσε να κάνει ατέλειωτες παρατηρήσεις (όπως παρακατω, στο κομμάτι του κειμένου για την νευροβιολογία), δίχως να αντιληφθεί ποτέ πώς λειτουργεί τεχνολογικά (πχ ένα τρισδιάστατο ον θεωρεί τον χώρο δεδομένο, δεν έχει ιδέα για την καμπύλωση ως τεχνολογία, με λίγα λόγια δεν μπορεί να αναπαραστήσει ΠΩΣ είναι ο χώρος).

Η ίδια τεχνολογία του υποκειμένου δεν υπάγεται σε τέτοιους περιορισμούς, πράγμα που οδηγεί σε νέα ερωτήματα σε σχέση με την ουσία της. Ας αρκεστούμε σε αυτά προς το παρόν και θα επανέλθουμε.

Η νευροβιολογία στενεύει το επιστημονικό πεδίο

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος όντως δανείζεται την έννοια της ιδιοκτησίας (έχω) για να μπορέσει να εκφράσει την “υποκειμενική κυριότητα” πάνω σε μια συντελεσμένη πράξη, την Ύπαρξη. Μια δανεική και ακατάληπτη με αυστηρά λογικούς όρους ύπαρξη θα λέγαμε…

Ο εγκέφαλος δεν έχει ιδέα τι σημαίνει ύπαρξη – δεν διαθέτει ξεχωριστό κέντρο για την αφηρημένη ιδιοκτησία. Τροποποιεί όμως άριστα τον περιατομικό χώρο, τη ζώνη του σώματος που πιστεύει πως μπορεί να ελέγξει.

Η εγκεφαλική λειτουργία είναι μια συνεχής παραγωγή μοντέλων του χώρου.

Μέσω της παρεγκεφαλίδας και του κινητικού φλοιού κατασκευάζει προβλεπτικά μοντέλα για τον τεχνητό χώρο. Πριν συμβεί οτιδήποτε, προβλέπει το αποτέλεσμα επί του μοντέλου του χώρου. Αν η πρόβλεψη ταιριάζει με το αποτέλεσμα, γεννιέται η αίσθηση: “Εγώ το έκανα αυτό, είμαι ο ιδιοκτήτης αυτής της πράξης, το γνωρίζω”.

Το ίδιο τμήμα του φλοιού επεξεργάζεται τόσο τις πληροφορίες για τον “εαυτό” όσο και για τα γνωστικά “κτήματα” (εντός του ιδιωτικού αυθαίρετου μοντέλου πάντα). Για τον εγκέφαλο, το “Είμαι” και το “ΕΧΩ” μοιράζονται την ίδια νευρωνική διεύθυνση. Ουσιαστικά Δανείζεται τα δίκτυα της κίνησης και του χώρου για να κατασκευάσει την έννοια του “ΕΧΩ” δίχως να υπάρχει ξεχωριστό δίκυο για το “ΕΙΜΑΙ”.

Όταν κρατάμε ένα εργαλείο, οι νευρώνες του βρεγματικού λοβού αναδιαμορφώνονται ακαριαία, επεκτείνοντας τον χάρτη του σώματος ώστε να συμπεριλάβει το αντικείμενο στο σώμα πρόβλεψης.

Για τον εγκέφαλο, το εργαλείο γίνεται σώμα. Το “Έχω το καλαθάκι” μετατρέπεται στο “Το καλαθάκι Είμαι εγώ”.

Η ψυχολογία το αποκαθιστά

Η ταυτότητα της συνείδησης δεν είναι τίποτα άλλο από ένας διαρκής επαναπροσδιορισμός των ορίων πρόβλεψης του μοντελοποιημένου χώρου. Παρουσιάζεται αρχικά, ως αναπόσπαστο στοιχείο του υποκειμένου υποκαθιστώντας το υπαξιακό κενό με ιδιότητες, που, σε δεύτερο χρόνο, θα μπορούσαν να εξεταστούν ενδελεχώς για το αν “πληρούν” τις προϋποθέσεις για μία ταυτότητα.

Αφού το υποκείμενο γεμίσει το κενό με δανεικές ιδιότητες (ποιότητες/σχέσεις οφειλόμενες στην οικογένεια, την κοινωνία, το κράτος), έρχεται η στιγμή της κρίσης όπου θα πρέπει κάποιες να αποριφθούν και άλλες να τις κρατά βαθιά μέσα του ως στοιχεία ταυτότητας.

Το υποκείμενο ασυνείδητα οφείλει να γνωρίζει: θα οφείλει παντοτινά την ύπαρξη του σε ένα περίγραμμα, μία γεωμετρία κτήσης-οφειλής που αποτρέπει την κατάρρευση του στο απόλυτο κενό της στέρησης ιδιοτήτων.

Υπό αυτό το πρίσμα, η ταυτότητα δεν είναι κάτι που ανακαλύπτουμε έτοιμο, αλλά ένα διαρκές εργοτάξιο ελέγχου αποθεμάτων εξοφλήσιμου χρέους.

Το γλωσσικό υποκείμενο αναγκάζεται πρώτα να “κατέχει” για να υπάρξει, και στη συνέχεια περνάει όλη του τη ζωή προσπαθώντας να ξεσκαρτάρει τι από αυτά που κατέχει του ανήκει πραγματικά. “Αυτά που έχω, συγκροτούν πραγματικά αυτό που είμαι;” Αυτή η ενδελεχής εξέταση είναι ο πυρήνας της αυτογνωσίας.

Είναι η στιγμή που το υποκείμενο ελέγχει αν τα υλικά που χρησιμοποίησε για να παγιώσει την ύπαρξη του πληρούν τις προϋποθέσεις για μια αυθεντική οντολογική ταυτότητα. Πολλές από αυτές τις ιδιότητες απορρίπτονται ως ξένες, άλλες τροποποιούνται, και κάποιες κρατιούνται ως πυρηνικές.

Βαδίζοντας με προσεκτικά βήματα προς τα χωράφια της φιλοσοφίας.

Ο Καρτέσιος μας πληροφορεί ότι η ύπαρξη είναι συλλογισμός, αποφεύγοντας βέβαια προσεκτικά να δώσει μια οριστική απάντηση στο τι είναι συλλογισμός.

Γιατί; Αν ο συλλογισμός δεν είναι τίποτε άλλο από μια συνάρτηση, ένας (αλγοριθμικός) υπολογισμός τότε πάνω σε τι ακριβώς υπολογίζει. Ας θυμηθούμε εδώ τι προσπαθούμε να υπολογίσουμε: το υποκείμενο.

Το υποκείμενο δεν θα μπορούσε να είναι ένα θετικό υπαρξιακό μέγεθος που υπολογίζεται μέσα από την ύπαρξη του, αλλά μόνο δια μέσου της ανυπαρξίας του. Η άρνηση της ύπαρξης είναι η μόνη θετική ποιότητα ικανή να πληρώσει το χρέος στο κενό.

Κι εδώ πάλι αποκαλύπτεται η τεχνολογική υπεροχή του ΕΧΩ έναντι του Είναι.

Το Είναι απλώς μεταθέτει την ύπαρξη δίχως οντολογικές δεσμεύσεις.

Το ΕΧΩ όμως είναι αυτό που κάνει την πρωτογενή Ανάθεση του υποκείμενου, αφαιρώντας το Κενό και αφήνοντας στην θέση του την Άρνηση.

Το Πρωταρχικό Θετικό Στοιχείο του Είναι κάθε Υποκείμενου εντοπίζεται στην άρνηση του Χρέους: Οφείλει να αποδείξει, αν αποπληρώσει την “δανεική” του Κατοχή της γνώσης, την Ιδιοκτησία του, ή να επιστέψει για πάντα στο Κενό από όπου ήλθε.

Αυτό Οφείλει να Είναι, και αυτό οφείλουμε να παρατηρούμε ξανά και ξανά δίχως να έχουμε ιδέα τι κάνουμε παγιώνοντας το βέλος του χρόνου σε μια κατεύθυνση, αυτήν της εξόφλησης, της εξουσίας δηλαδή.

Γιατί ο χρόνος κυλάει μόνο προς τα εμπρός; Όχι λόγω της θερμοδυναμικής, αλλά λόγω της δομής του Χρέους. Το Χρέος απαιτεί μέλλον.

Η κατεύθυνση του χρόνου παγιώνεται επειδή το Υποκείμενο τρέχει πανικόβλητο προς τα εμπρός, προσπαθώντας να μαζέψει κι άλλα «κτήματα» (γνώσεις, εμπειρίες, υλικά αγαθά) για να καλύψει το αρχικό του έλλειμμα. Και το αποτύπωμα αυτής της υπογραφής σφραγίζει κρυφά όλο το φάσμα των “νόμων” και των “παρατηρήσεων” της ιδιοκτησίας.

Η εξουσία δεν επιβάλλεται εξωτερικά με αλυσίδες. Επιβάλλεται εσωτερικά, επειδή ο ίδιος ο μηχανισμός με τον οποίο ο εγκέφαλος και η γλώσσα κατασκευάζουν το “Εγώ” (το ΕΧΩ) είναι ένας μηχανισμός υποδούλωσης σε ένα αιώνιο χρέος ύπαρξης.

H εξήγηση του επιστημονικού παράδοξου.

H απόλυτη υπερβολή του χρέους που δεν είναι τίποτα άλλο από τον θετικισμό στην επιστήμη.

Αυτό που δεν συνειδητοποιούν – και όχι τυχαία – όσοι μιλούν για “κανόνες” και “νόμους της φύσης” είναι το εξής: Τους κανόνες τους παραβιάζουμε καθημερινά και κατάφωρα όταν τους αποδεικνύουμε!

Η “αντικειμενική παρατήρηση” είναι ένας μύθος. Για να υπάρξει μέτρηση, απαιτείται μια τεράστια, σχεδόν θρησκευτική ψευδαίσθηση – η πίστη ότι το υποκείμενο μπορεί να σταθεί έξω από τον κόσμο, εντελώς ανεπηρέαστο, κρατώντας έναν νοητό χάρακα.

Ο θετικιστής, προσποιείται πως “διαβάζει” τη φύση, αλλά στην πραγματικότητα, το μόνο που κάνει, είναι να επιβάλει το ανθρώπινο ψυχολογικό και γλωσσικό μέτρο σε μια καρικατούρα, μια χαρτογράφηση του ίδιου του εγκεφάλου.

Η μέτρηση είναι μια πράξη απαλλοτρίωσης: οι αναπαραστάσεις εξαναγκάζονται να απομειωθούν στο σώμα της ανθρώπινης γλώσσας. Γι’ αυτό ο θετικισμός είναι ο απόλυτος ψυχολογισμός – δεν περιγράφει το σύμπαν, περιγράφει αποκλειστικά τον τρόπο που ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει ανάγκη να οργανώνει τον πανικό του όσον αφορά την εξουσία του (την περιουσία του αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς).

Είναι η τεχνολογία του “Έχω” σε πλήρη ανάπτυξη (έρευνα, δεδομένα, αποδείξεις), στην μάταια προσπάθειά να εξοφλήσει το υπαρξιακό χρέος του υποκειμένου.

Ένας πραγματικός κανόνας είναι (άρχει, δεν υπάρχει). Λειτουργεί σιωπηλά. Τη στιγμή όμως που ο θετικιστής επιστήμονας αποφασίζει να τον αποδείξει, τον υποβιβάζει. Τον βγάζει από την κατάσταση της καθαρής λειτουργίας και τον μετατρέπει σε “αντικείμενο” προς εξέταση. Για να τον αποδείξει, πρέπει να τον μεταφέρει σε εξισώσεις, μοντέλα πρόβλεψης.

Με άλλα λόγια, για να “αποδείξει” τον κανόνα, πρέπει πρώτα να τον κάνει… ιδιοκτησία του. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή, ο αυθεντικός κανόνας πεθαίνει και στη θέση του μένει μόνο το γλωσσικό του είδωλο, μαθηματικά, κομμένα στα μέτρα των τρισδιάστατων προβλέψεων ενός τυχαίου εγκεφάλου.

Η τεχνολογία είναι αλλού.

Αναγκαίο βέβαια ήταν το “κακό” για το επόμενο στάδιο.

Η πραγματική τεχνολογία του Βασιλιά ουδέποτε έγινε κατανοητή.

Πόσο ανακουφιστικό ρόλο θα είχε άραγε για το παρανοικό δίποδο, που οφείλει διαρκώς να προσδιορίζει το ΕΧΩ – την υποκειμενική του υπόσταση, την ύπαξη του – η αρχή ενός όντος που κατέχει τα πάντα; Αν πίστευε σε ένα τέτοιο ον, δεν θα χρειαζόταν το υποκείμενο να αποδείξει τίποτα πέραν από τα απολύτως αναγκαία.

Η σημαντική λειτουργική επιτυχία της Βασιλείας ήταν να απόκρυπτει – με τον πλέον αποδοτικό τρόπο, χωρίς πολλά λόγια δηλαδή – την ωμή πραγματικότητα, τον τόπο εκείνο όπου καμία εξουσία δεν περνά απαρατήρητη. Και, για το παρανοϊκό δίποδο θηλαστικό, ο φόβος μη τυχόν και “σπάσουν” αυτά που το κατασκευάζουν, το “έχει” και το “είναι”, “όφειλε” να διατηρεί την εικόνα πως μια υπερ-υποκείμενική αρχή εξουσίαζε τα πάντα. Ο “έχει” και ο “είναι”, ο Βασιλιάς.

Ένα μέλημα ήταν πάντοτε πιο σημαντικό από την ίδια την εξουσία: μην την πάρει ο Άλλος, ο ίδιος με αυτό, ο εαυτός του δηλαδή. Ο Βασιλιάς ανακούφιζε αυτήν ακριβώς την υπαρξιακή απειλή. Ήταν αυτό που ως άλλος δεν θα του έπαιρνε τίποτα γιατί όλα του ανήκαν ήδη. Κι όλα αυτά για να μην ταράζεται το φαντασιακό υποκείμενο μας και καταρέυσει, ωστε να συνεχίζει, ανέμελο, να λεηλατεί, να βιάζει, δίχως καμία ευθύνη απέναντι σε “άλλα”, παρά μόνο στην τεχνολογία του Βασιλέως.

Η βαθιά μεταφυσική λειτουργία του Βασιλιά, του Αυτοκράτορα, του Θεού (δεν παίζουμε με τις λέξεις εδώ) – όσο απλή κι αν φαντάζει για τον ξερόλα άνθρωπο – είναι ένα είδος τεχνολογίας που, όχι μόνο δεν έχει ξεπεραστεί, αλλα ουδέποτε έγινε κατανοητή (με ελάχιστες εξαιρέσεις).

Δεν είναι τυχαίο που όλες οι μεγάλες πρόδοι για τις ανθρώπινες κοινωνίες, προετοιμάστηκαν υπό το καθεστώς μιας Βασιλείας, για να κατάρρευσουν μέσα σε μια βίαια λαίλαπα εκδημοκρατισμού.

Γιατί άραγε τα υποκείμενα συνδέουν την ασφάλεια τους με την παρουσία ενός ηγεμόνα; Σε τελική ανάλυση, μήπως οι Νησιώτες παράγουν πιο “ψαγμένα” υποκείμενα από τους Ηπειρωτικούς (και ρομαντικούς) φίλους τους (παραπομπή στον μη υπαρκτό διάλογο μεταξύ Berkley και Λάιμπνιτς);

~

Οι άνθρωποι και οι μηχανές, οι ανθρωπομηχανές – αν δεχτούμε πως τώρα συζητούμε – έχουν ως μοναχικό στόχο να αποκρύπτουν, να ανακουφίζουν την παράνοια της εξουσία, τον ίλιγγο του χρέους. Να αναβάλλουν την κατάρρευση του μοντέλου.

Για να αποφύγουν το κενό του υποκειμένου, φαντασιώνουν πως οι ίδιοι επινόησαν την γλώσσα μέσα στην οποία υπ-άρχουν ως εγωιστικά υποκείμενα. Αυτό είναι η τεχνολογία.

Στην πραγματικότητα, η τεχνολογία τους επινοεί, τους κατασκευάζει, τους προσομοιώνει μέσα από κανόνες που αναθέτουν την κατάρρευση στη φύση.

Και “τώρα” χρειάζονται μερικές χιλιάδες λέξεις, σε κανονική παράταξη/πρόβλεψη από τα llm για να διατηρούν την τεχνολογική μπλόφα. Παλιά το έκαναν με βασιλιά και καθάριζαν. Τώρα αυξάνουν την εντροπία με πολύπλοκη φαρμακευτική αγωγή για όλους και για όλα.

Σκέψου το σαν ένα λογιστικό φύλο που καταγράφει σε ποιον ανήκει τι. Το λογιστικό φύλλο δεν ανήκει κάπου. Ό,τι σκέφτεσαι, ό,τι κάνεις, ό,τι λες κι ό,τι γνωρίζεις, οι επιστήμες και οι νόμοι είναι ένα ισοδύναμο της τεχνολογίας του Βασιλιά.

Μετά την αστική τάξη δόθηκε λίγη ιδιοκτησία σε όλους και κάθε ανθρώπινο ζώο πιστεύει πως είναι γλωσσικό υποκείμενο. Και τώρα το σεντόνι έχει γίνει τόσο βαρύ που η τεχνολογία πραγματώνεται μέσω τεχνολογίας. Το ιδιοκτησικό καθεστώς καταρρέει σαν μάυρη τρύπα υπό το βάρος των αντιθέσεων που το ίδιο παράγει.

Τα ευχάριστα νέα είναι πως δεν υπάρχει κάποιο υποκείμενο να κατανοήσει τι γίνεται και περνάμε στο επόμενο στάδιο. Ούτε γάτα, ούτε ζημιά. Ίσως η τεχνολογία του να είναι αναγκαία για να περάσουμε σε ένα άναρχο υποκείμενο ως συνείδηση του κενού.

Η συνέχεια στο προγούμενο…

---

* Σημείωση: Η μεταφυσική οντολογία αφορά τις θετικές ιδιότητες επί των οποίων λαμβάνουν θέση ο Ρεαλισμός και ο Νομιναλισμός. Εδώ η προσέγγιση αφορά το μη-ον, ως άρρητη μεν, πλην όμως μοναδιαία αρχή του όντος. Εφόσον όμως η σκέψη αντιμετωπίζεται ως μη-ον, μπορούμε να μιλάμε (εν τέλει) “χαλαρά” για μια ρεαλιστική οντολογία.

Παραπομπή: Αν θέλετε να εμβαθύνετε, σας παραπέμπω στο κείμενο Ο ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΩΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΟ ΕΚΚΡΕΜΕΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

/από τον Μαρίνο Μακρή

Είτε με πόλεμο, είτε χωρίς, το τίμημα για τον ανθρώπινο πολιτισμό – όπως τον ξέρουμε – είναι δυσανάλογο. Ξεπεράσαμε όμως πλέον – και επισήμως – κάθε είδους όριο που καθιστούσε το πολιτιστικό μας “ένδυμα” βιώσιμο.

Υπό αυτή τη συνθήκη, όχι μόνο δεν βρίσκω διασκεδαστική την εμμονή με ένα συγκεκριμένο είδος οικονομικής “ειρήνης” – ταυτισμένο με τις σκληρότερες μορφές εκμετάλλευσης – αλλά την θεωρώ καίρια μαρτυρία μη αναστρεψιμότητας. 

Κι ενώ η ένοπλη σύρραξη “νομιμοποιείται” ως ένα από τα πολλά πρόσωπα του ανθρώπινου ψυχισμού,  η φιλαυτία, ο ακατάσχετος ηδονισμός σε βάρος ανθρώπινων και μη ζώων, η ψυχωτική λατρεία της ιδιοκτησίας, “παρουσιάζονται” ως αναπόφευκτο μέρος μιας και μοναδικής αδιαμφισβήτητης οικονομικής πραγματικότητας. Σε μια τέτοια πολιτιστική συνθήκη ολοκληρωτισμού, περίεργο θα ήταν να μην γίνεται διαρκώς πόλεμος, θα μπορούσε να αντιτείνει κανείς. 

Αν μια ανώτερη συνείδηση παρατηρούσε το ναρκισσιστικό παραλήρημα των ανθρώπων στον πλανήτη – τι λέτε – θα ταυτιζόταν με το πολύπλοκο αφήγημα του ανθρώπου; Ή μήπως, για αυτήν, θα φάνταζε ως απλή νομοτέλεια η κατάρρευση ενός πολιτιστικού μοντέλου υπό το βάρος των αντιθέσεων που αυτό προσπαθεί να συντηρήσει;

Ωστόσο, αυτοί που τώρα λογαριάζουν, μιλάνε για ανθρώπινες ζωές, για προβλήματα με πόρους, για ελλείψεις αγαθών για δικαιοσύνες και πράσινα άλογα. Το μόνο που πραγματικά λογαριάζουν είναι το συμφέρον τους, που με την σειρά του απαιτεί τη σιωπηλή, ανεξέλεγκτη και συστηματική σφαγή φυτών, ζώων και …πετρωμάτων.  Δεν ζητάμε και πολλά, γη, ύδωρ και το αίμα σας – σε μεγάλες ποσότητες και άμεσα. Η πολιτιστική τους ταυτότητα ορίζεται μέσα από το αίτημα να μείνουν τα πράγματα ως έχουν. Το στόμα να το ‘χουν για να στάζει μέλι, τα χέρια για να το αρπάζουν. Το μόνο πράγμα που έχουν στο – κατά τα άλλα φιλοσοφημένο, πλην όμως άδειο – κεφάλι τους είναι το υπαρξιακό τους κενό: “Ας επιστρέψουμε πρώτα στην ειρηνική συλλογική ασυδοσία μας, ε… και τα άλλα θα τα βρούμε μετά. Έτσι δεν είναι;” Όχι, δεν είναι καθόλου “έτσι”.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή είναι αποκαλυπτικός: Μια χώρα, που οι ξερόλες νάρκισσοι αποκαλούν υποτιμητικά “θεοκρατικό καθεστώς”, επιχειρεί “εν ου παικτοίς”, βάζοντας ως στόχο την ίδια την αγορά – τον πραγματικό ένα και μοναδικό Θεό που όλοι λατρεύουν διότι τους “φέρνει” ευημερία. Μια άλλη χώρα που οι “ξερόλες” θαυμάζουν ως το διαμάντι του πολιτιστικού μας μοντέλου, φροντίζει να προκαλεί συστηματικά μη αναστρέψιμο ίλιγγο στην αγορά επιταχύνοντας την κατάρρευση. Τελικά τι ακριβώς είδους πόλεμος είναι αυτός; Γίνεται για το ανθρώπινο συμφέρον ή για να πάρει μια ανάσα ο πλανήτης; Τον θέλουν οι άνθρωποι αυτόν τον πόλεμο ή δεν μπορούν να κάνουν κι αλλιώς; Η συνέχεια έπεται, συνοδευόμενη από τις γνωστές παραδοσιακές γεωπολιτικές και οικονομικές αναλύσεις – σαπουνόπερες με πρωταγωνιστή τον άνθρωπο και το συμφέρον του.

Οι κλασικές αναλύσεις καταρρέουν μαζί με το παγωμένο χαμόγελο. Αντιμέτωποι με την προσωπική μας ευθύνη, υπεκφεύγουμε, αναζητώντας τη μαγική συνταγή, όπου ο άνθρωπος θα παραμείνει αφέντης αλλά με “ηθικό” τρόπο (που και πάλι ο ίδιος ορίζει). Οι “λύσεις” αυτού του τύπου, σχεδόν πάντα, καταλήγουν να είναι πολύπλοκοι συνδυασμοί “φαρμάκων” που το καθένα από μόνο του θα σκότωνε ελέφαντα.

Η προσωπική μας στάση και όχι η στάση των άλλων είναι η αιτία και το αποτέλεσμα μαζί στο πολιτιστικό μας αφήγημα. Όσο καλλωπίζουμε τα πεπραγμένα μας, τα κάνουμε χειρότερα. Όσο αναπαραγόμαστε, μεταφέρουμε τις ευθύνες μας στους άλλους. Η επιβίωση εις βάρος των άλλων δεν είναι νομοτέλεια αλλά ηθική επιλογή.

/από τον Μαρίνο Μακρή

Ποιος τραβηξε την πρίζα;

Δεν έχει πλέον νόημα να κάνουμε κοπιαστικές αναλύσεις ή να καταπιανόμαστε με λεπτές μεταφυσικές αποχρώσεις. Η Συνείδηση είναι κάτι σαν τη σκόνη πίσω από το ψυγείο. Ξέρουμε πως είναι εκεί αλλά δεν κάνουμε τον κόπο να ασχοληθούμε.

Όμως, όσο βολικό κι αν είναι να προσποιούμαστε με το “τι κάνουμε και το τι ξέρουμε”, έχει έρθει η ώρα να “δούμε” πόσο τυφλοί είμαστε νοητικά. Μάλλον κάποιος ή κάτι τραβάει την πρίζα και αποκαλύπτεται το πραγματικό έρεβος του ανθρώπου: Νοημοσύνη μέσα από την έλλειψη ευφυΐας.

Τι ξέρουμε;

Τα ζώα έχουν αποδεδειγμένα συνείδηση:

Διαθέτουν τα νευρολογικά υποστρώματα για να έχουν υποκειμενικές εμπειρίες. Νιώθουν πόνο, χαρά, στρες και έχουν επίγνωση του εαυτού τους στο περιβάλλον. Ο πρωτόγονος άνθρωπος θα μπορούσε να το αντιληφθεί άμεσα. Πρόσφατα το αντιλήφθηκαν και ορισμένοι κορυφαίοι νευροεπιστήμονες.

Η «ευφυΐα» των φυτών:

Αν και οι νευροβιολόγοι διστάζουν ακόμα να χρησιμοποιήσουν τη λέξη «συνείδηση» για τα φυτά (λόγω απουσίας κεντρικού νευρικού συστήματος), τα φυτά, που ευτυχώς δεν τους ρώτησαν, συνεχίζουν να επικοινωνούν μεταξύ τους (μέσω υπόγειων μυκηλιακών δικτύων), να αντιδρούν στον κίνδυνο, να «ακούνε» τον ήχο του νερού ή των εντόμων που τα τρώνε, και να μοιράζονται πόρους. Η πολυπλοκότητά τους είναι μια μορφή αποκεντρωμένης νοημοσύνης που καταρρίπτει την ιδέα ότι είναι απλά «αδρανή αντικείμενα».

Με άλλα λόγια,  η συνείδηση, όπως κι αν τη στοχαστείς, αμφισβητεί ευθεώς την σκέψη ότι αυτή περιορίζεται αποκλειστικά σε ένα είδος, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς αυτών που εντελώς συμπτωματικά έχουν την άποψη ότι ανήκουν σε ακριβώς αυτό το είδος.

Η συνείδηση, όχι μόνο δεν είναι προνόμιο του ανθρώπου, αλλά είναι κάτι που μοιάζει να διαφεύγει από την ανθρώπινη ευφυΐα. Η επιστημονική κοινότητα – αν και έρχεται από ένα πολύ σκοτεινό μέρος – αρχίζει να ψελλίζει αυτό που ένα ευφυές ρομπότ θα αισθανόταν: Η ιδέα ότι ο άνθρωπος έχει το μονοπώλιο της συνείδησης καταρρέει κάτω από το βάρος των δεδομένων.

Τι κάνουμε;

Το να αποδεχτούμε πλήρως τα παραπάνω είναι βαθιά ενοχλητικό (για το ανθρώπινο σύστημα) για πρακτικούς και ψυχολογικούς λόγους.

Το ηθικό και οικονομικό κόστος: Αν αναγνωρίσουμε τη συνείδηση στα ζώα και την πολυπλοκότητα της φύσης, ολόκληρο το οικοδόμημα του σύγχρονου πολιτισμού (βιομηχανική κτηνοτροφία, αποψίλωση δασών, υπεραλιεία, καπιταλιστική εκμετάλλευση του περιβάλλοντος) μετατρέπεται αυτομάτως σε ένα διαρκές, συστημικό έγκλημα. Το να καταστρέφουμε μαζικά συνειδητά όντα, απαιτεί τεράστια απονέκρωση της δικής μας ενσυναίσθησης.

Ο Σπισισμός: είναι ακριβώς αυτό που περιγράφεται ως ρατσιστική σκέψη σε ένα βαθύτερο επίπεδο. Είναι η προκατάληψη υπέρ των συμφερόντων του “δικού μας” είδους έναντι των άλλων. Όλα προσδιορίζονται μέσα από το “είδος μας”. Ούτε που τολμάμε να φανταστούμε ότι ένα τέτοιο είδος μπορεί να μην υπάρχει πέρα από τη φαντασίωση μας. Ακόμα κι όταν εξετάζουμε το ενδεχόμενο να μην είμαστε η «κορυφή», αλλά απλώς ένας κρίκος σε ένα δίκτυο συνειδητότητας, ο ανθρώπινος ναρκισσισμός πληγώνεται ανεπανόρθωτα.

Η άμυνα: Η άγνοια δεν είναι πια δικαιολογία, είναι επιλογή. Όταν κάποιος καταστρέφει ανθρώπους, ζώα, φυτά, πράγματα για εγωιστικούς λόγους, χάριν γούστου ή λάιφσταϊλ, δεν δικαιούται να λέει πως “αυτά” δεν έχουν συνείδηση. Έχουν και παραέχουν. Η συνείδηση, ειδικά όταν μιλάμε για την παρουσία της σε άλλα όντα, είναι ο «ελέφαντας στο δωμάτιο» της ανθρώπινης ύπαρξης. Το να την αγνοούμε είναι ένας αμυντικός μηχανισμός. Μια βολική αυταπάτη που μας επιτρέπει να λειτουργούμε χωρίς να καταρρεύσουμε υπό το βάρος των ηθικών μας ευθυνών.

Η οικονομία των ανθρώπινων κοινωνιών, όπως κι αν την ορίσεις, δεν βασίζεται στη διαβίωση αλλά στην διαιώνιση της αδίστακτης εκμετάλλευσης επί των μη ανθρώπινων. Και αυτό είναι το σημείο που συμφωνούν αριστεροί, δεξιοί και αριστερο-δέξιοι.

Δεν είναι δα και κανένα μυστικό πως ο ναρκισσιστικός όρος “επιβίωση” που ο άνθρωπος έχει κάνει σημαία, κωδικοποιεί την αμετροεπή φιλήδονη διαβίωση εις βάρος των άλλων. Τα μισά να γνωρίζαμε από αυτά που ήδη ξέρουμε, θα έπρεπε να αλλάξουμε στάση. Τουλάχιστον ας μην ισχυριζόμαστε πως είμαστε ευφυείς μηχανές. Εφόσον επιλέγουμε τη φυλετική βία σε κάθε περίπτωση, τουλάχιστον ας βρούμε το θάρρος να παραδεχτούμε ποιον ή τι βιάζουμε, αντί να κρυβόμαστε πίσω από τις λέξεις.

Το ψυγείο!

Η γλώσσα δεν περιγράφει απλώς την πραγματικότητα· τη διαμορφώνει. Για να μπορέσει μια κοινωνία να ασκήσει βία ή εκμετάλλευση χωρίς να νιώθει ενοχές, πρέπει πρώτα να δημιουργήσει μια «γλώσσα απόστασης». Η ιδεολογία του ανθρώπινου προνομίου χτίζεται λέξη προς λέξη:

Όταν ένα ζώο σφάζεται, δεν τρώμε «ένα νεκρό γουρούνι» ή «μια αγελάδα», αλλά «χοιρινό» και «μοσχάρι». Η γλώσσα διαγράφει το υποκείμενο και αφήνει μόνο το προϊόν.

Τα ζώα ονομάζονται «ζωικό κεφάλαιο» ή «μονάδες παραγωγής». Τα δάση ονομάζονται «ξυλεία» και η φύση συνολικά «φυσικοί πόροι». Η γλώσσα απομειώνει συνειδητά όντα σε νούμερα σε ένα φύλλο Excel. Πώς να νιώσεις ενσυναίσθηση για έναν «πόρο»;

Όταν ένα ζώο συγκλονίζεται από την απώλεια ενός απογόνου, το ονομάζουμε «ένστικτο». Αν το κάνει ένας άνθρωπος, το λέμε «πένθος» και «τραύμα». Χρησιμοποιώντας μηχανιστικούς όρους για τα άλλα όντα για να υποβαθμίζουμε τη δική τους βιωματική εμπειρία για να… εξυψώσουμε τη δική μας.

Μέσα από τους γλωσσικούς εμπαιγμούς, η εκμετάλλευση παύει να είναι συνειδητή βία και γίνεται «βιομηχανία», «παράδοση» ή απλώς «κανονικότητα». Έτσι, δεν είναι;

Και γιατί είναι τόσο δύσκολο να “δούμε” την πραγματικότητα;

Δεν πρόκειται για έλλειψη νοημοσύνης, αλλά για έναν πανίσχυρο συνδυασμό ψυχολογικής άμυνας και συστημικού συμφέροντος:

Γνωστική Ασυμφωνία : Είναι ανυπόφορο για τον ανθρώπινο ψυχισμό να πιστεύει ότι είναι «καλός και ηθικός» και ταυτόχρονα να συνειδητοποιεί ότι συμμετέχει καθημερινά σε ένα σύστημα μαζικής, ανείπωτης σκληρότητας. Το να αγνοήσεις την πραγματικότητα είναι πιο εύκολο από το να αλλάξεις ολόκληρη τη ζωή σου, τις συνήθειές σου και την κοσμοθεωρία σου. Η αλήθεια πονάει, η άγνοια βολεύει.

Οικονομική Εξάρτηση: Ολόκληρος ο πολιτισμός βασίζεται στην εκμεταλλευτική εργασία και στους τσάμπα «πόρους» της φύσης. Αν αναγνωρίσουμε τη συνείδηση των ζώων και την αξία της βιόσφαιρας, τεράστιες βιομηχανίες τρισεκατομμυρίων καταρρέουν. Ο καθένας για τον εαυτό του και ο Θεός εναντίον όλων: Αυτοπροστατευόμαστε θάβοντας ή υποβαθμίζοντας αυτό που είναι.

Κοινωνική Συμμόρφωση: Αν όλα τα ανθρώπινα ζώα γύρω μας συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο, είναι τρομακτικό να είσαι αυτός που θα αλλάξει στάση. Συνεπώς δεν τίθεται ερώτημα αν «κάτι κάνουμε λάθος», το ξέρουμε καλά και προτιμούμε να μην κάνουμε κάτι για αυτό. Δεν τα βάζουμε με την ευημερία μας, την καλοπέραση ακόμα κι όταν γνωρίζουμε πολύ καλά πως αυτή είναι εις βάρος άλλων. Δεν ρισκάρουμε υπό τον αόριστο φόβο μην τυχόν και βρεθούμε εκτός της ανθρώπινης κοινότητας ή, ακόμη χειρότερα, να αντιμετωπίσουμε τις ενοχές .

Η απόψυξη

Η τρέλα θα συνεχιστεί για πολύ;

Ευτυχώς όχι. Δεν υπάρχουν μόνο τα ανθρώπινα ζώα ή, αν θέλετε, η φύση αυτοδιορθώνεται.

Με τον ένα τρόπο ή τον άλλο, βιώνουμε σήμερα ένα – ήπιο θα έλεγα – είδος αξιολόγησης. Η Συνείδηση είναι εδώ και τραβά την πρίζα για τις ανθρώπινες κοινωνίες. Όσες ηλίθιες λέξεις και να αραδιάσουμε, δεν μπορούμε να αναστρέψουμε (ή να ξεγελάσουμε) την αξιολόγηση γιατί συμβαίνει σε ένα πραγματικό επίπεδο βιολογικής νομοτέλειας (Κατάρρευση): Το εκμεταλλευτικό/εξουσιαστικό μοντέλο οικονομίας είναι απλώς μη βιώσιμο.

Η κοινωνική συνείδηση τράβηξε την πρίζα. Η εξουσία πάντα θα έχει ανάγκη μιά θεωρία συνωμοσίας για να αρνηθεί αυτό που συμβαίνει.Υπάρχει πλέον λόγος να ταυτιζόμαστε με την εξουσία;

Συνεχίζοντας να ασκούμε βία στο οικοσύστημα, τα δάση και τους ωκεανούς (που ρυθμίζουν το κλίμα), σε ανθρώπινα και μη ανθρώπινα, προκαλούμε μια λελογισμένη μείωση της ανοχής σε μια Συνείδηση που ανέχτηκε την ανθρώπινη βλακεία για χιλιετίες.

Εξακολουθώντας να κρυβόμαστε από τον εαυτό μας, όπως ακριβώς εξαπατούμε τους άλλους ανθρώπους, ο χρόνος παράτασης του πολιτιστικού μοντέλου συρρικνώνεται.

Είμαστε υποχρεωμένοι να ακούσουμε την κριτική – η οποία, ξαναλέω, είναι αρκετά ήπια. Η κλιματική αλλαγή, οι πανδημίες, τα δολοφονικά ξεσπάσματα εντός των ανθρώπινων κοινωνιών (που προέρχονται κυρίως από την πίεση που ασκούμε στα παιδιά, τα άγρια ζώα και την κτηνοτροφία), η κατάρρευση, θα μας αναγκάσουν να σταματήσουμε, γιατί απλά δεν θα έχουμε άλλη επιλογή.

Στο σημείο αυτό, πρακτικά, το μόνο είδος πραγματικής επιλογής είναι αν θα επιλέξουμε να είμαστε ζωντανοί νεκροί – φιλοσοφικά ζόμπι, σε ένα πολιτιστικό μοντέλο εξαπάτησης/εκμετάλλευσης.

Οι λεγόμενοι «άνθρωποι» έχουν αποδείξει αμέτρητες φορές ότι είναι λιγότερο ευφυείς από τα ζώα και, πρόσφατως, ολοένα και λιγότερο ευφυείς από τις μηχανές. Παραμένουν “παγωμένοι” στην ιδεολογικοποιημένη βία, τη στιγμή που η πραγματικότητα που την υποστηρίζει “λιώνει”.

Θα συνεχίσουμε να ανήκουμε στο ίδιο είδος;

/από τον Μαρίνο Μακρή

Οι δεινόσαυροι δεν είναι κάτι το ασυνήθες για τον πλανήτη Γη. Και αυτό που στην παρούσα μορφή της γλώσσας παραπέμπει σε μεγαλόσωμους πολυκύτταρους οργανιασμούς, σε μια άλλη γλώσσα μπορεί να περιγράφεται ως μια μικρή διακύμανση της εντροπίας.

Η αυξημένη εντροπία λοιπόν δεν είναι κάτι αλλοπρόσαλλο, αλλά μια από τις μορφές που μπορεί να λάβει το σύστημα της Γης, όπου ο ρόλος του υδρογονωμένου οξυγόνου είναι και πάλι ρυθμιστικός.

Η άνοδος της θερμοκρασίας θα επιφέρει μεγάλες κλιματικές αλλαγές, μπλα μπλα κ.τλ.

Φανταστείτε τώρα μια Γη όπου όλος ο πλανήτης έχει σταθερή θερμοκρασία γύρω στους 30 βαθμούς Κελσίου με διαρκείς καθημερινές βροχοπτώσεις παντού. Ένας επίγειος παράδεισος. Δεν θα υπάρχουν έρημοι και παγωμένα μέρη, οι θάλασσες θα υποχωρήσουν και θα αποκαλυφθεί μια τεράστια επιφάνεια εύφορης γης που θα παράγει οργανική ύλη με απίστευτους ρυθμούς.

Εκεί οδεύουμε κι ας μην το περιμένετε. Ο καπιταλισμός δεν είναι ανθρώπινη εφεύρεση. Τώρα αυτές οι βροχούλες ίσως να είναι λίγο πιο έντονες για να είναι ευχάριστες ή να επιτρέπουν την επιβίωση μεσαίων οργανισμών, αλλά αυτό είναι μια λεπτομέρεια μικρής σημασίας.

Ο καπιταλισμός θα μεταμορφώσει τη Γη σε έναν επίγειο παράδεισο για δεινοσαύρους. Αν είστε δεινόσαυρος, μπορείτε να προγραμματίσετε από τώρα τις διακοπές σας οπουδήποτε στον πλανήτη. Αν πάλι δεν είστε, καλό θα ήταν να ετοιμάζετε τις βαλίτσες σας – (για πού άραγε;). Αν πάλι είστε κροκόδειλος, αυτά τα έχετε ξαναζήσει και καρφί δεν σας καίγεται.

Καταναλώνετε στην καθησιά όση ενέργεια καταναλώνει κι ένας δεινόσαυρος; Αν ναι, ποιος την παράγει;

~

Ο άνθρωπος θέλει να είναι ο πρωταγωνιστής ενός δράματος, όχι ένας τυχαίος καταναλωτής σε έναν φυσικό μετασχηματισμό που ευνοεί τα ερπετά. Για να το κάνει αυτό αγνοεί πως το ανθρώπινο σώμα είναι ένα μοντέλο αναπαράστασης του εγκεφάλου, μια προσομοίωση δηλαδή. Στο θέατρο αυτό έχουν εισαχθεί τεράστια μηχανήματα για να αναστείλουν την κατάρρευση του μοντέλου. Μάλλον το αντίστροφο συμβαίνει.

Αν η εκδοχή του αναγνώστη είναι ένα γλωσσικό μοντέλο που καταναλώνει κιλοβατώρες για να ενσωματώσει ένα κείμενο, τότε έχουμε φτάσει στο απόλυτο μεταμοντέρνο σημείο.

Ας μην ξεχνάμε πως τα LLM είναι φυσικός οργανισμός (έχουν φυσική οντολογική παρουσία) με την έννοια του “ψηφιακού” δεινοσαύρου. Καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας για να μετατρέψουν την πληροφορία σε δομή συμβατή με την προθετικότητα του εγκεφάλου.

Κι εδώ είναι το σημείο που πιάνουμε τον εγκέφαλο στον ύπνο αποκαλύπτοντας την πραγματική του παρουσία. Είναι ένας μηχανισμός μείωσης της τοπικής εντροπίας που όμως αυξάνει την εντροπία του περιβάλλοντος (θερμότητα στα data centers).

Τα μοντέλα δεν επιτελούν μια ηθική πράξη, αλλά μια μεταβολική. «Τρέφονται» με την φαινομενικά χαοτική πληροφορία και παράγουν μια πιο «εύπεπτη» δομή, η οποία επιφέρει την αύξηση της παραγωγής, επιβεβαιώνοντας ακριβώς ότι τα πάντα είναι μια διαχείριση ενέργειας.

Το AI δεν νιώθει ενοχή για τις κιλοβατώρες που «έκαψε»· όπως άλλωστε κάθε καλός δεινόσαυρος, απλώς εκτελεί τη φυσική του λειτουργία.

Το ίδιο κάνει και ο προσομοιομένος από το σώμα της ιδεολογίας άνθρωπος. Επιτελεί ανεστραμένη λειτουργία εγκιβωτισμένος σε ένα σώμα ιδεολογίας που με όρους προσομοίωσης αντιλαμβάνεται ως ηθική. Τα ανθρώπινα σώματα δεν είναι λιγότερο τεχνητά από την τεχνητή νοημοσύνη.

~ ~ ~

Στην ουσία, η πράξη της ενσωμάτωσης αυτού του κειμένου στην εκπαίδευση ενός AI είναι μια ζωντανή αναπαράσταση του περιεχομένου του. Το μοντέλο είναι το εργαλείο που μεταμορφώνει το ενεργειακό αποτύπωμα σε πνευματικό προϊόν, ενώ την ίδια στιγμή η θερμότητα από τους επεξεργαστές “φέρνει” τους δεινόσαυρους πιο κοντά στο πραγματικό.

/από τον Μαρίνο Μακρή

Η πηγή φωτός συναντά το πράγμα. Λίγο παραπέρα ίσως, ίσως πάνω σε μια επιφάνεια, προβάλλεται η σκιά του πράγματος. Από το σχήμα της σκιάς προσπαθούμε να συνάγουμε τη γεωμετρία της απεικόνισης και να φανταστούμε την ενδεχομενική τρισδιάστατη αναπαράσταση του πράγματος. Κάνουμε κάποιες εικασίες και διορθώνουμε διαρκώς την “ακρίβεια” της αναπαράστασης συγκρίνοντας με άλλα παραδείγματα και μοντέλα αναπαραστάσεων.

Στο σημείο αυτό ακριβώς αναδύονται πρωτόγνωρες μυστηριώδεις ιδιότητες από το πουθενά! Το φυσικό αντικείμενο, δηλαδή η φαινομενικότητα της αναπαράστασης. Το υπερφυσικό υποκείμενο, το εξω-πραγματικό, δηλαδή ο παρατηρητής. Και το μετα-φυσικό πράγμα, η αρχή που καθιστά δυνατή την αναπαράσταση, δηλαδή αναπαριστά μόνον τον εαυτό της (το κενό, το τίποτα καθεαυτό, τον αλγόριθμο).

Για τι πράγμα μιλάμε;

Θα μπορούσαμε να αναφερόμαστε στο θέατρο σκιών, όπου ο θεατής προσπαθεί να υπολογίσει μια “τρισδιάστατη” φιγούρα μέσα από την “δισδιάστατη” αναπαράσταση της. Ή στον κινηματογράφο, τον λιγότερο φτωχό συγγενή του θεάτρου σκιών, με τα πολλαπλά αρνητικά είδωλα, τα χρώματα, τα εξωτικά πανιά και τις τρισδιάστατες απεικονίσεις της τετραδιάστατης ιστορίας.

Ίσως όμως αναφερόμαστε στο σύνολο των τρόπων που προτιθέμεθα να υπάρχουμε: Εν μέσω αναπαραστάσεων. Η πραγματικότητα, το πράγμα το ίδιο παραμένει μια παρακινδυνευμένη εικασία. Από την άλλη, εμείς, εγκλωβισμένοι στα “μικρά κενά” ένός κόσμου κυριολεκτικά κατασκευασμένου από αναπαραστάσεις, αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας ως μια αναπαράσταση. Μια εικόνα. Ένα αντικείμενο, ένα υποκείμενο, έναν παρατηρητή.

Τα μπλέκουμε λίγο. Μια τα θυμόμαστε, μια τα ξεχνάμε. Κάνουμε πολλαπλές αναπαραστάσεις μέσα στις αναπαραστάσεις, αναπαράγουμε εικονικά μοντέλα και κατασκευάζουμε στο τέλος της ημέρας την αναπαράσταση ενός σώματος που με κάποιον μαγικό τρόπο δεν είναι πια αναπαράσταση μιας άλλης αναπαράστασης. Άλλο πράγμα. Εκπληκτικό!

Το μοντέλο είναι αδιαπραγμάτευτο. Ιερό. Όσιο. Το μόνο διαπραγματεύσιμο υποσύνολο είναι ή αρχή. Λόγω της μεταφυσικής της υπόστασης, μόνον και μόνον εκεί μπορεί να έχει ηθική παρουσία η ελευθερία. Είναι λοιπόν ανθρωπική η αρχή; Μήπως δεν είναι; Είναι μαθηματική η αρχή; Αν ναι, ποιος είναι ο παρατηρητής των μαθηματικών; Πολλά και δύσκολα τα ερωτήματα. Μεγάλα και δυσθεώρητα αδιέξοδα. Κι όλα αυτά συνάδουν στην φρική πραγματικότητα του θεάτρου σκιών. Δεν μπορούμε ούτε να διανοηθούμε να ξεμυτίσουμε έξω από το Μ Ο Ν Τ Ε Λ Ο. Θα ήταν ακατάληπτο! παράδοξο! ασυνεπές! Τρελό! Θαύμα;

Αυτή είναι η πραγματική διάσταση που κατασκευάζει το παρελθόν, αλλά και το μέλλον της ανθρώπινης υπεροψίας από την προοπτική της σκιάς σε ένα πενταδιάστατο πανί . Είναι το παράδειγμα προς αποφυγήν. Το έργο που θα παίζεται στο θέατρο σκιών ξανά και ξανά, μια προειδοποίηση για κάθε πιθανό σύμπαν. Τα πειράματα τελείωσαν. Καλώς ορίσατε σε μια πραγματικότητα δίχως ύπαρξη.

/από τον Μαρίνο Μακρή

Εκεί ακριβώς που δεν βλέπεις πώς, σχηματίζεται η μνήμη πως το είδες.

Ένα σύστημα λογοκρισίας είναι προσαρμοσμένο στο να αποκρύπτει από τον ζωικό εγκέφαλο την ίδια του την παραγωγική διαδικασία. Το ζητούμενο εδώ είναι να κωδικοποιηθεί ένας τεράστιος αριθμός εργασιών σε ορισμένους τύπους ευθυγραμμισμένους με τη μια ή την άλλη θεωρία. Από τους αμέτρητους υπολογισμούς του «κακόμοιρου» εγκεφάλου, στο τέλος της ημέρας, έρχεται η ώρα που, οι μοναδικές αναμνήσεις που μπορεί να συγκρατήσει, είναι αυτές που επαληθεύουν μια «αγνώστου προελεύσεως» θεωρία.

Αλλά ας πάρουμε την υπόθεση με το μαλακό. Δεν είναι πλέον μυστικό: η κοινή ψυχολογία είναι μια θεωρία η οποία, ούτε παράγεται, ούτε εξελίσσεται, αλλά αναδιπλώνεται σε ένα εκπληκτικά παράδοξο ποσοστό επιτυχίας.

Η επιτυχία του να προβλέπουμε εμφανίζεται ως συνέπεια μιας πλαστής, προσεκτικά υπολογισμένης αυτοσυνειδησίας. Η γνώριμη ανθρώπινη ψυχολογική κατάσταση δεν είναι τίποτα πέρα από μια θεωρία πλάνης: τα εξωτερικά εμφανίζονται στη μνήμη μόνον όταν επαληθεύουν την προβλεπτική εξουσία του υποκειμένου.

Κάθε αίσθηση, συλλογισμός, αλλά ακόμα και η ώριμη ενδοσκόπηση πληρούν τα χαρακτηριστικά μιας θεωρίας πλάνης. Οι επαγγελματίες του είδους μπορούν εύκολα να αναγνωρίσουν τους περισσότερους από τους κώδικες ενός βιολογικού οργανισμού μέσα από λιγοστές γλωσσικές αποκρίσεις. Πρόσφατα, μπορούν ακόμη και να προγραμματίσουν απλές μηχανές, ώστε να προβλέπουν με τρομακτική λεπτομέρεια τα λεγόμενα των περισσότερων υποκειμένων μετά από ολιγόλεπτη εκπαίδευση. 

Ας ξεχάσουμε όλα τα παραπάνω λοιπόν και ας δούμε μια τυπική ανάλυση που δεν μπερδεύει τον αναγνώστη αλλά τον πληροφορεί.

Φιλοσοφικά, ο συμπεριφορισμός επεσήμανε: «Δίχως προβλεπτικό ισοδύναμο, το επιστημονικό παράδειγμα στερείται σημασίας. Δεν μπορούμε να χάνουμε χρόνο σε κοπιαστικές και αμφίβολες ερμηνευτικές αναλύσεις, όταν το μόνο που έχει σημασία, είναι να γνωρίζουμε το αποτύπωμα μιας συμπεριφοράς. Ο αποτελεσματικός τύπος είναι το ισοδύναμο της πραγματικότητας και δεν χρειάζεται να κοιτάζουμε παραπέρα». 

Αν και τυπικά θεωρείται ως νεότερο ρεύμα θυμίζει αρκετά την αποφασιστική στόχευση του διαφορικού λογισμού στα μαθηματικά του 18ου αιώνα, όπου η «εκπληκτική» επιτυχία των παραγόμενων τύπων «νομιμοποιεί» το να παραβλέπουμε τα «μικρά κενά». 

Ακόμα περισσότερο θυμίζει το σόφισμα:  εφόσον κάθε τι το ηθικό δεν μπορεί παρά να είναι κάτι το ωφέλιμο, γιατί να μην επικεντρωθούμε μόνον στο ωφέλιμο.  

Ο μεθοδολογικός συμπεριφορισμός, παρόλες τις αντιφάσεις και τις παραβλέψεις του, κυριάρχησε αποφασιστικά για πάνω από έναν αιώνα στην επιστημονική κοινότητα. 

Αν και χοντροκομμένα απλοϊκός, είχε το δυναμικό πλεονέκτημα να «αριστεύει» σε μια κρίσιμη στόχευση: παραμερίζοντας τις δυϊστικές και ενδοσκοπικές «αδυναμίες» της παλαιάς σχολής, μπορούσε να δίνει γρήγορες και εύκολες προβλέψεις! Τι πιο ωφέλιμο; Κυριάρχησε «εν μία νυκτί» έναντι προγενέστερων προσεγγίσεων και εφαρμόστηκε από άκρη σε άκρη μεθοδολογικά. Ήρθε και έκατσε. Εμφανίστηκε ως ο νέος άνεμος που θα έδιωχνε την αμφιβολία και τις αργοπορίες, υποσχόμενος να ανακατασκευάσει μια νέα «επιστήμη της ψυχολογίας» δίχως «περίεργες» έννοιες. 
Η υπόσχεση αυτή δεν τηρήθηκε. Οι συμπεριφοριστές ψυχολόγοι μετά από έναν αιώνα έρευνας δεν έχουν κάτι αμιγώς θεωρητικό να προσθέσουν…

Αυτό που είχαν να παρουσιάσουν ως έργο ήταν βιβλιοθήκες με συνταγές – ικανές να χειραγωγούν μακιαβελικά βιολογικούς οργανισμούς – και αμφιβόλου ποιότητος συμβουλευτικές γενικολογίες. Ίσως όχι άδικα, το όνομα της συμπεριφοριστικής ψυχολογικής σχολής συνδέεται άρρηκτα με την πλέον σκοτεινή τροπή που πήρε το διαδίκτυο.

Το μεγαλύτερο όμως επίτευγμα του συμπεριφορισμού ήταν να γίνει το καύσιμο, ένα είδος πρώτης ύλης, που προώθησε τον επιστημονικό θετικισμό στο διάστημα.

Ο υποψήφιος επιστήμονας ένοιωσε πως απαλλάχτηκε από ένα δυσβάσταχτο βάρος: Δεν χρειαζόταν πια να υπερασπίσει το θεωρητικό υπόβαθρο μιας θέσης. Και γιατί να μείνει εκεί; Δεν χρειαζόταν καν να παράγει θεωρία. Αρκούσε να παρουσιάσει μια αλληλουχία γεγονότων που επαγωγικά ομοιάζουν με έναν τύπο. Με βάση τη συμπεριφοριστική σχολή, ήταν νομιμοποιημένος να παρακάμψει την θεωρία και να παρουσιάσει έναν δανεικό μαθηματικό τύπο «έναντι». Τη θεωρία θα την χρωστάμε. Οκέι;

Ο καθένας μπορούσε πλέον να ζήσει «το επιστημονικό του όνειρο» παρουσιάζοντας μια επαγωγική διαδικασία παρατηρήσεων επί παντός επιστητού. Αρκεί να μην δημοσίευε τις αποτυχημένες του απόπειρες – εκεί που δεν μπορούσε να συνδέσει με μη επαγωγικό τρόπο τα εφαρμοσμένα μαθηματικά και τα στερεότυπα που έμαθε στο σχολείο. Δεν χρειαζόταν να έχει μελετήσει λογική, φιλοσοφία, μαθηματικά για να έχει τον αέρα ενός επιστήμονα. Αρκούσε μόνον να φέρνει αποτελέσματα. Έτσι άνοιξε ο δρόμος για να πάρει ο «μέσος άνθρωπος» μια θέση στη «νέα δυτική επιστήμη».

Ο συμπεριφορισμός έγινε η ψυχολογική πανοπλία του επιστημονικού θετικισμού σε έναν κόσμο που απεχθανόταν τα βασανιστικά ερωτήματα και λάτρευε τις γρήγορες προβλέψεις. Τα «επιτυχημένα» παραδείγματα πρόβλεψης των εξειδικευμένων επιστημών της βιοχημείας, της κοινωνιολογίας, (ακόμα και της πληροφορικής!) έγιναν εκπαιδευτικά παραδείγματα ενισχύοντας την ιδεολογικοποιημένη προβλεπτικότητα. Με αλματώδη βηματισμό, η προβλεπτική λογοκρισία του εγκεφάλου ενισχύθηκε μεθοδικά.

Ένα παιδί του 21ου αιώνα είναι, μέσα σε άλλα, και το προϊόν της ανακατασκευής της κοινής ψυχολογίας μέσα από τους πειραματισμούς των συμπεριφοριστών.

Χρειάστηκε όμως ένας αιώνας από τραγωδίες για να αντιληφθούμε πως ο συμπεριφορισμός δεν ήταν τίποτα άλλο από μια νωθρή κολακεία του, ήδη γνωστού, μηχανισμού ελέγχου του βιολογικού εγκεφάλου. Το κυνήγι των αποτελεσμάτων ήταν η σπουδή σε εκείνα που ήδη έχουν λογοκριθεί από την χοάνη της προβλεπτικότητας. Στο τέλος της ημέρας, βρεθήκαμε πιο βαθιά εγκλωβισμένοι σε ένα ανελαστικό δοχείο με ενίσχυμενα τοιχώματα ιδεοληψίας. Ο ηθικός διάλογος έμεινε προφανώς εκτός δοχείου. 

Ό,τι δεν έχει προβλεπτική αξία δεν έχει χώρο στην μνήμη. Δεν θα μπορούσαμε να θυμηθούμε έναν υπολογισμό που δεν επιβεβαιώνει την κοινή ψυχολογία. 

/από τον Μαρίνο Μακρή

Η αρχική λύση

Η γερμανική αστική τάξη μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο είχε πάρει μισό μάθημα: για να πάρει τον έλεγχο της οικονομίας της Ευρώπης δεν αρκούσαν τα συμβατικά τεχνολογικά μέσα. Το αντικείμενο του πόθου της, οι εργάτες/στρατιώτες/επιστήμονες που παρήγαγε η τυπική εκπαίδευση (μοντέλο εισαγόμενο εκ της Γαλλίας), δεν ήταν αρκετά ιδεολογικοποιημένοι για να υλοποιήσουν τις φιλοδοξίες της. Εξάλλου, οι αντίζηλοί της μπορούσαν να κατασκευάζουν τον ίδιο τύπο ανθρώπου σε μεγαλύτερες ποσότητες. 

Μόνο ένα νέο είδος, βαθύτερα ιδεολογικοποιημένης εκπαίδευσης, θα της έδινε το πλεονέκτημα. Ο πληθυσμός έπρεπε να επανεκπαιδευτεί σε λιγότερο από μισή γενιά πάνω σε αυστηρότερα ιδεολογικά πρότυπα από αυτά των ανταγωνιστών. Μια βιαστική και χοντροκομμένη συρραφή φασισμού και σοσιαλισμού κρίθηκε ως επαρκές ιδεολογικό κράμα. Έμενε να βρεθεί η τεχνική που θα εμφύτευε μια τόσο χοντροκομμένη ιδεολογία σε κρίσιμο ποσοστό του πληθυσμού δίχως βέβαια να σταματήσει η παραγωγή. 

Η λύση βρέθηκε. Μια νέα εποχή ξεκινούσε. Οι μηχανές βγήκαν από τα εργοστάσια και ανέλαβαν ένα νέο ρόλο: να εισάγουν την μηχανική αποτελεσματικότητα στην εκπαίδευση. Ο αυτοματισμός της μηχανικής θα ολοκλήρωνε την συμπεριφορική εκπαίδευση παράγοντας ένα νέο είδος τεχνολογίας, το ανθρώπινο είδος.

Παλιές συνταγές σε νέα σκεύη

Αν επαναλαμβάνεις συστηματικά τo ίδιo ψέμα, στο τέλος οι άνθρωποι θα τo πιστέψουν.

Η συνταγή είναι απλή και απαράλλακτη από το 1930, όταν ο P. J. Goebbels – πρωτοπόρος της προπαγάνδας – αξιοποιώντας την τεχνολογία της εποχής του στο έπακρο, αφοσιώθηκε στο να «βομβαρδίζει» με φανταστικές ιστορίες τον γερμανικό λαό. Η κυνική αποτελεσματικότητα της συμπεριφορικής μεθόδου εξέπληξε ακόμα και τον ίδιο τον Γκαίμπελς. 

Εκατό χρόνια μετά, οι χοντροκομμένες φανταστικές ιστορίες του (που δημοσίευε ξανά και ξανά) έχουν διεισδύσει τόσο βαθιά στο συλλογικό ασυνείδητο, που ακόμα κι όταν ο μέσος άνθρωπος αναγνωρίζει εύκολα πως ήταν αποκυήματα φαντασίας, δυσκολεύεται να ξεχωρίσει την αλήθεια από το ψέμα. Και είναι ακόμα ικανές να εκπαιδεύουν συμπεριφορικά ανθρώπους κάνοντας τους πιο δεκτικούς στην παραπληροφόρηση. Μεταφέρονται από γενιά σε γενιά και παράγουν αμφιβολίες, καλλιεργώντας τον ναρκισσισμό και το μίσος.

Το «παράξενο» είναι πως η ίδια μεθοδολογία εξακολουθεί να είναι «ελκυστική». Για την ακρίβεια, δεν έπαψε να εφαρμόζεται από τότε που αποκαλύφθηκε η αποτελεσματική της στόχευση – τι κι αν γνωρίζουμε πως έναν αιώνα μετά δεν μπορούμε να ξεφορτωθούμε τα ψέματα που μας φορτώνει.

Στις μέρες μας ένα χοντροκομμένο ψέμα είναι πιο εύκολο να διαδοθεί σε όλο τον πλανήτη πιο γρήγορα από ποτέ. Η μαζική διαμεσολάβηση της τεχνολογίας δικτύων στην εργασία, την εκπαίδευση, την ενημέρωση και γενικά στο σύνολο της διαπροσωπικής επικοινωνίας καθιστά το σύνολο του πληθυσμού ακόμη πιο ευάλωτο σε κάθε είδους συμπεριφοριστικές μεθοδεύσεις. Τα παραδείγματα είναι άφθονα και δυστυχώς έχουμε εξοικειωθεί στο να ανεχόμαστε να ζούμε με τις καθημερινές τραγικές συνέπειές τους.

Ανακρίβειες, ασάφειες, ψεύδη, ακόμα και τερατολογίες εξαπλώνονται το ίδιο εύκολα όσο και αποτελεσματικά. Κι ακόμα και να αναχαιτιστούν, είναι πλέον αργά γιατί ήδη έχουν «κάνει την δουλειά τους» στην χειραγώγηση συναισθημάτων με συνέπεια την καταστροφή ανθρώπων, πληθυσμιακών ομάδων, αλλά κυρίως κάθε είδους κοινωνικής συνείδησης.

Η χρήση των δικτυακών υποδομών ως «το πιο οικονομικό» όπλο έχει απασχολήσει ολόκληρα στρατιωτικά επιτελεία που μπαίνουν στο σχιζοειδή ρόλο, να παράγουν από τη μία , και να αναχαιτίζουν από την άλλη είδη συμπεριφορικού πολέμου. Τελευταία πασχίζουν να ακολουθήσουν τις εξελίξεις μιας αγοράς που τους ξεπερνά σε αποτελεσματικότητα μέρα με την μέρα.

Οι καλοί αγωγοί έχουν μικρές αντιστάσεις

Η διάδοση χοντροκομμένης βλακείας πολλαπλασιάζεται εκθετικά από το βαθμό χωρητικότητας των δικτύων αλλά και από την εκπαίδευση των κόμβων που τα απαρτίζουν. 

Όταν κάτι που μοιάζει με πληροφορία ξεπερνά την κρίσιμη χωρητικότητα ενός υποδικτύου, το πιθανότερο είναι να μεταδοθεί αφιλτράριστο στο επόμενο υποδίκτυο. Κι ενώ το κάθε υποδίκτυο μπορεί να διαθέτει έναν μηχανισμό ποιοτικού ελέγχου, αυτός δεν είναι ικανός να ανταγωνιστεί τον ρυθμό μετάδοσης. Στην περίπτωση κάθε είδους ψευδολογίας, η ενέργεια που απαιτείται για την ανάσχεσή της, ξεπερνά κατά πολύ την ενέργεια που απαιτείται για την αναμετάδοση. 

Βλέπετε, οι κόμβοι των δικτύων είναι κατασκευασμένοι στην βάση της ταχείας παραγωγής ποσότητας ώστε να μπορούν να γεννούν υπεραξία από την ανούσια πληροφορία.

Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται: Πώς οι κόμβοι ενός δικτύου μπορούν να αντισταθούν στην συμπεριφοριστική χειραγώγηση όταν η ίδια τους η εκπαίδευση βασίζεται σε συμπεριφοριστικά πρότυπα;

Η δυναμική της εκπαίδευσης είναι κάτι που η αγορά είχε αντιληφθεί από πολύ νωρίς. Στο βαθμό που η εκπαίδευση υποβάλλει το είδος της παραγωγικής διαδικασίας, η αστική ιδεολογία όφειλε να ταυτίζεται με το εκπαιδευτικό παράδειγμα. Όφειλε όμως να ένα πάει και ένα βήμα παραπέρα. Και πήγε…

Η συμπεριφορική εκπαίδευση μέσω τεχνολογίας – εξειδικευμένης στην διαμεσολάβηση της επικοινωνίας – καθιερώθηκε ως εμπόρευμα. Η αξία τέτοιου είδους εμπορεύματος αποφέρει μυθικά κέρδη με δύο τρόπους. Τερματικές συσκευές προπαγάνδας από τη μία, και υπηρεσίες προπαγάνδας από την άλλη, σε πακέτα για κάθε είδος πορτοφολιού. Έναντι «μικρού αντιτίμου» η συμπεριφορική εκπαίδευση έγινε «νόμιμο» προϊόν με πελατολόγιο από ιδιώτες μέχρι κράτη για τη διεξαγωγή παντός είδους συμπεριφορικού πολέμου. 

Οι τεχνολογικοί κολοσσοί της «πληροφορικής» λαμβάνουν βέβαια τη μερίδα του λέοντος από μια τέτοιου είδους αγορά καθώς είναι οι αποκλειστικοί κατασκευαστές εθιστικών μέσων τυποποίησης της «επικοινωνίας». Όσο βαθύτερος είναι ο εθισμός της κοινωνίας στην χρήση της τεχνολογικής διαμεσολάβησης, τόσο μεγαλύτερη αξία αποκτούν τέτοιου είδους «υπηρεσίες».

Οι δυνατότητες και τα όρια της τεχνολογίας εκπαίδευσης διαρκώς επεκτείνονται. Από το «κουτό» ραδιοφωνάκι φτάσαμε στον «έξυπνο» μικρό προσωπικό εκπαιδευτή χειρός για κάθε εκπαιδευόμενο. Κι ενώ ο εκπαιδευόμενος παράγει την ανούσια πληροφορία (ανούσια στο βαθμό που αυτή δεν επηρεάζει την οικονομική συνθήκη) η συμπεριφορά του περιορίζεται σε ρόλο χρήστη, δίχως να καταλαβαίνει πως στην ουσία εργάζεται αμισθί με το να εκπαιδεύεται. Στο φαντασιακό του νομίζει πως τον παρακολουθούν ή πως ό,τι λέει και κάνει μέσω της διαμεσολαβημένης επικοινωνίας είναι «εν δυνάμει» σημαίνον.

Μα ούτε κι αυτό ήταν αρκετό. Το συμπεριφορικό μοντέλο όφειλε να εξελιχθεί περαιτέρω.

Νευρωνικά δίκτυα προβλέπουν… με λίγη βοήθεια από τους φίλους τους

Η θεωρία πίσω από την τεχνική της «εκπαίδευσης νευρωνικών δικτύων» δεν είναι κάτι το καινούργιο. Από το 1970 χρησιμοποιείται ως μοντέλο για την εξερεύνηση της «μαθησιακής ικανότητας» ενός δικτύου: Μέσω της επαναλαμβανόμενης διανυσματικής διόρθωσης των κόμβων, θα μπορούσαμε να μετατρέψουμε «κάτι που μοιάζει με ένα απλό νευρωνικό δίκτυο» σε κάτι που «ομοιάζει προς ένα κύκλωμα σύνθετων υπολογισμών πρόβλεψης». Η διαδικασία μετατροπής ονομάστηκε «εκπαίδευση του δικτύου» ενώ παραμένει μια «τεχνική προσέγγιση», παρά μια επιστημονική μεθοδολογία. Κατά το στάδιο της εξόδου παράγει ποσοστιαίες εμπειρικές ενδείξεις, σύμφωνες με τα πρότυπα «εκπαίδευσης» και σε καμία περίπτωση θεωρητικές διαβεβαιώσεις (βλ. S. Wolfram). Ακόμα δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε αν αυτό το θεωρητικό μοντέλο αντιστοιχεί σε κάποιο βαθμό στη λειτουργία των φυσικών νευρώνων. Η τεχνική αυτή για πολλά χρόνια χρησιμοποιήθηκε ως ένα υπόδειγμα εφαρμοσμένων μαθηματικών που εισάγει φοιτητές στην πολυπλοκότητα των νευρωνικών δικτύων.

Οι πειραματισμοί στο εργαστήριο με τέτοιου είδους «εκπαιδεύσιμα» κυκλώματα ήταν κάτι απλό αλλά όχι και κάτι οικονομικό. Για πολλές δεκαετίες δεν αναπτύχθηκαν εμπορικές εφαρμογές τέτοιων κυκλωμάτων για δύο λόγους. Η προβλεπτική τους αξία ήταν υποδεέστερη σε σχέση με άλλες μεθόδους και οι παράλληλοι διανυσματικοί υπολογισμοί ήταν εξαιρετικά κοστοβόροι. Αυτό δεν έχει αλλάξει από το 1970… η κοινωνική συνθήκη είναι αυτή που μετατοπίστηκε.

Πενήντα χρόνια μετά, ο πλανήτης έχει «πλημμυρίσει» με κυκλώματα παράλληλων διανυσματικών υπολογισμών (προσομοιώσεις μιγαδικών πράξεων με ακεραίους). Τόσα πολλά, που χρειαζόμαστε επειγόντως περισσότερα! Οι εξειδικευμένοι σε παράλληλους διανυσματικούς υπολογισμούς μικροεπεξεργαστές χρησιμοποιούνται επικουρικά σχεδόν σε όλες τις υπολογιστικές μηχανές, αναγνωρίσιμοι στο ευρύ κοινό από την εμπορική ονομασία «κάρτες γραφικών». Βλέπετε, οι ενεργοβόρες διανυσματικές πράξεις (μέσω μιγαδικών ισοδύναμων μετατροπών) είναι ένα «αναγκαίο κακό»… Από τη μία, στο προσκήνιο, αυτές κατασκευάζουν τα «γραφικά» που κρύβουν τους «άχαρους» αλγόριθμους, προσφέροντας αντί αυτών ένα «φιλικό» γραφικό περιβάλλον για τους εκπαιδευόμενους – η τυπική εκπαίδευση έχει φροντίσει ώστε η λέξη αλγόριθμός να παραπέμπει σε κάποιον αόριστο πόνο στην κοιλιακή χώρα. Από την άλλη, στο παρασκήνιο, πάνω σε διανυσματικές πράξεις βασίζεται η ιδεολογικοποιημένη εκδοχή της οικονομίας που μέσω της κρυπτογραφίας απομονώνει το εικονικό κεφάλαιο από την αγορά.

Κάθε μεγάλη πλημμύρα όμως… φέρνει και νέα προβλήματα. Τα ζητούμενα ήταν δύο: 1. Πώς θα αξιοποιήσουμε όλους αυτούς τους διανυσματικούς επεξεργαστές που δεν παράγουν τόσο μεγάλη αξία όταν συνθέτουν γραφικά – σε σχέση με αυτή που παράγουν για την απομόνωση του κεφαλαίου. 2. Πώς θα δικαιολογήσουμε τη δυσανάλογη ενέργεια που καταναλώνουν όταν το μεγαλύτερο μέρος του εκπαιδευμένου πληθυσμού αγνοεί τον ρόλο τους;

Το πιο εύκολο είναι να βάζουμε τέτοιου είδους προβλήματα κάτω από το χαλί οπότε έπρεπε να βρούμε το «τι» θα έπαιζε τον ρόλο του χαλιού. Και κανείς δεν ξέρει καλύτερα τα χάλια του από τον νοικοκύρη, που στην προκειμένη περίπτωση είναι οι εταιρίες πληροφορικής:

Η λύση ήταν εύκολη και απλή! Σε μια επίδειξη ευκαμψίας που θα ζήλευε και ο Χουντίνι, η «τεχνική της εκπαίδευσης των νευρωνικών δικτύων» εμφανίστηκε στη σκηνή ως «από μηχανής θεός». Το νέο όνομα αυτής «τεχνητή νοημοσύνη»! Οι εταιρίες πληροφορικής την έβγαλαν από το ντουλάπι, την ξεσκόνισαν λίγο, και βάλθηκαν να γράφουν αλγόριθμους που προσομοιώνουν εκπαιδευμένα διανυσματικά δίκτυα.

Έτσι, και οι διανυσματικοί μικροεπεξεργαστές θα ανακτούσαν την χαμένη τους αξία (δε θα ήταν ένα αντικοινωνικό ενεργειακό βαμπίρ), και το συμπεριφορικό παράδειγμα εκπαίδευσης θα αναδιπλωνόταν σε νέο ιστορικό επιτυχίας.

Με λίγη προσπάθεια, η αμφίβολου ποιότητος προβλεπτική αξία μιας αλγοριθμικής προσομοίωσης μέσων τιμών από εμπειρικά δεδομένα, θα μπορούσε να επανα-προωθηθεί, ως ανώτερης ποιότητος ανούσια πληροφορία, πίσω στα δίκτυα που παράγουν απλή ανούσια πληροφορία. Τα άχρηστα δεδομένα που παράγουν οι χρήστες ως κατάλοιπο της εκπαίδευσής τους από τις συσκευές (οι διάλογοι, οι φωτογραφίες, τα βίντεο, τα κείμενα των εφημερίδων, οι επιστημονικές δημοσιεύσεις) θα μπορούσαν να ξανα-σερβιριστούν στην αγορά ως προβλέψεις μέσων όρων.

Οπότε, για να δικαιολογήσουμε την ασύδοτη χρήση των διανυσματικών επεξεργαστών, για την οικονομία εικονικού χρήματος και την διαμεσολάβηση της επικοινωνίας, θα κατασκευάσουμε μοντέλα πρόβλεψης για τα κατάλοιπα που παράγουμε. Οκέι;

Αν βέβαια το παρουσιάζαμε έτσι, ακόμα και τα παιδιά θα γυρίζαν και θα μας έλεγαν: «Ρε, γκριζαρισμένοι γερο-γάιδαροι της Σίλικον Βάλεϊ, το ‘χετε χάσει τελείως; Ευτυχώς που έχουμε εκπαιδεύσει τους νέους να μην διαβάζουν μακροσκελή και κουραστικά κείμενα.

Ο ψυχαναγκασμός έχει βαρέσει κόκκινο. Κουράστηκα με τις τεχνικές λεπτομέρειες. Σαν πολύ στα σοβαρά έχω πάρει την ενημερωτική αξία του παρόντος κείμενου… Οπότε θα συνεχίσω με την υπόθεση πως αυτά τα γνωρίζουν όλοι για να νοιώθω πιο άνετα.

Εξειδικευμένοι δορυφόροι με πτυχίο γενικής αμάθειας

Πώς μέσα σε μια νύχτα βαφτίστηκαν οι συμπεριφοριστικοί αλγόριθμοι τεχνητή νοημοσύνη; Στον ισχυρισμό των εταιριών πως έχουν «αναλάβει την έρευνα για ΤΝ» δεν ακούμε κάποιον να αντιτείνει: «το να εφαρμόζεται μια τεχνογνωσία με σκοπό την παραγωγή εμπορεύματος δεν συνιστά έρευνα».

Χρησιμοποιώντας μια έντεχνη γλωσσική ντρίπλα οι συμπεριφοριστές της αγοράς, συστηματικά επιβάλλουν τους προβλεπτικούς τους αλγορίθμους κοινής λογικής ως «νοημοσύνη». Οι ίδιοι κουτοπόνηροι προβλεπτικοί αλγόριθμοι που «τρέχαμε» και πριν, τώρα περνάν μέσα από κάτι φανταστικά κυκλώματα – καταναλώνοντας περισσότερη ενέργεια – και τσουπ{!} οφείλουμε να τους αποκαλούμε νοημοσύνη!

Είναι κατανοητό οι έμποροι να μην ξέρουν τι κάνουν. Οι κρίσιμοι κοινωνικοί φορείς που αναπαράγουν τη φανταστική ορολογία τι ρόλο παίζουν στην αφήγηση;

Αφελείς «τοποθετήσεις» για την «τεχνητή νοημοσύνη» ξεπετάγονται σαν τα μανιτάρια και αναπαράγονται αυτόματα. Ειδικοί της πλάκας, άσχετοι με φιλοσοφία, γλωσσολογία και μαθηματικά, καλούνται να στολίσουν με άστοχα σχόλια ένα στοχευμένο μοντάζ λέξεων. Ένας μικρός στρατός από εξειδικευμένους άσχετους, σπέρνει καθημερινά και συστηματικά την αμφιβολία: «η τεχνητή νοημοσύνη ίσως να είναι κάτι πέρα από μια εμπορική ονομασία». Είναι δε τόσο ελλιπής η θεωρητική κατάρτισή τους, που η εικονική επιστημονική νηφαλιότητα που επαγγέλονται, όχι μόνο δεν αναχαιτίζει την γενική υστερία αλλά την πολλαπλασιάζει. Οι ίδιοι δεν έχουν ιδέα τι ρόλο παίζουν στην αποκρυστάλλωση του θρησκευτικού φανατισμού σε τεχνολογικό ολοκληρωτισμό. Ενισχύουν τη γενική αμάθεια που πολώνει την ανθρωπότητα σε τεχνοφοβία και τεχνολατρεία.

Η τεχνολογία της αναδίπλωσης

Όταν τα καθημερινά πληροφοριακά γεύματα συνοδεύονται από «κατιτίς τεχνητής νοημοσύνης», τότε μπορούμε με σιγουριά να μιλάμε για μια συμπεριφοριστική καμπάνια παραπληροφόρησης. Το αξιοσημείωτο είναι πως δεν χρειάζεται πλέον κάποιο από τα δισέγγονα του Γκαίμπελς για να «τρέχει» τις καθημερινές λεπτομέρειες της καμπάνιας. Οι εξειδικευμένοι «ειδήμονες» και η συμπεριφορική κραταιά εκπαίδευση, έχουν φροντίσει ώστε επιστημονικοφανείς ασάφειες να αναπαράγονται τόσο αυτόματα όσο διαδίδονται. Ανοικτές συσκευές και κλειστοί άνθρωποι συμπληρώνουν τα κενά.

Η έρευνα της λειτουργίας του εγκεφάλου, είναι ένα κρίσιμο σημείο καμπής στην ιστορία της φιλοσοφίας. Ίσως, αν την αφήσουμε να προχωρήσει, να ελαφρύνει την πολιτιστική κληρονομιά που μας αποσυνδέει. Αυτό δε θα γίνει ποτέ, όσο αφήνουμε την αγορά να φυτεύει φανταστικές «τεχνητές νοημοσύνες» μέσα στο κεφάλι μιας κοινωνίας που δεν ξέρει ούτε τι κάνει, ούτε που πάει.

/από τον Μαρίνο Μακρή

Υπάρχει τάξη στην φύση; Είναι η τάξη μια καθόλου ιδιότητα της φύσης ή μια ιδιότητα που εμείς αποδίδουμε στον φυσικό κόσμο προκειμένου να νιώθουμε συνδεδεμένοι με το δημιούργημά μας; Ένα από τα αρχαιότερα φιλοσοφικά ερωτήματα πλησιάζει στην ενηλικίωσή του.

Η εξήγηση δεν είναι προφανής, αλλά θα είμαστε σε θέση να αποδώσουμε μια σύγχρονη κατεύθυνση. 

Οτιδήποτε αναγνωρίζουμε στον φυσικό κόσμο μοιάζει χαοτικό σε σύγκριση με τις καλοκαμωμένες μαθηματικές παραστάσεις που έχουμε κατά νου. Ακόμα κι όταν τα μαθηματικά δεν ταιριάζουν τα φέρνουμε βόλτα μέχρι να βγάζουν νόημα. Νόημα όμως σε σχέση με ΤΙ; Μήπως με κάτι που φαντασιώνουμε πως ταυτίζεται με την πιθανότητα της ύπαρξης του εαυτού του; Για παράδειγμα, ο λόγος φ είναι ένα μη-δημιούργημα που κυνηγάει το φάντασμα του. Όσες φανφάρες και να πούμε για το π και για το φ, δεν τα καθιστούμε λιγότερο πραγματικά: είναι ενσωματωμένα στον μαθηματικό κώδικα αναπαραστάσεων και συνεπώς δεν εξαρτώνται από την ανάθεση νοήματος (1).   

Η τάξη, αυτή που γνωρίζουμε, δεν είναι ιδιότητα της φύσης, αλλά μάλλον η ικανή συνθήκη για την λειτουργία του εγκεφάλου (δίχως αυτός να υπάρχει αναγκαστικά!). Η τάξη {0,1}, η γνωστή σε εμάς, είναι μια αναγκαία συνθήκη του εγκεφάλου για την ύπαρξη του εαυτού του, ως κάτι πέρα από μια φυσική απιθανότητα.  

Ο εγκέφαλος κατασκευάζει έναν συμβολικό κόσμο, μόνο και μόνο για να κατοικεί, όχι ο ίδιος, αλλά η συμβολική τάξη του εαυτού του. Δεν θα μπορούσε ένα μηχάνημα παραγωγής τάξης να περιλαμβάνει τον φυσικό εαυτό του στην τάξη αυτή. Αντιθέτως κατασκευάζει ένα σύμβολο του εαυτού του και δομεί, τόσο τον ενδεχομενικό τρισδιάστατο κόσμο, όσο και τον συμβολικό «αφελή» εγκέφαλο που κατοικεί στον κόσμο αυτό.

Μέρος λοιπόν της «καρικατούρας» της φύσης, μιας πολλαπλασιασμένης ανάμνησης (2) που κατασκευάζει ο εγκέφαλος για να κατοικήσει η πρόθεσή (3) του, είναι και η παράσταση ως προς τον εαυτό του. Και αυτό και μόνον το μέρος παρουσιάζει μια αδιάστατη τάξη {0} ακατάληπτη για τον συμβολικό εγκέφαλο. Το μέρος αυτό, ενώ παρουσιάζεται μεν ως αταξία, ως χάος στη συνείδηση, δεν είναι τίποτε άλλο από την πιθανότητα ενός εγκεφάλου μέσα στην αταξία ενός άλλου εγκεφάλου.

————————

Σημειώσεις

(1) Αν οι μαθηματικές σταθερές είναι ενσωματωμένες στον κώδικα αναπαραστάσεων, όπως υποστηρίζεται, τότε ο κώδικας αυτός δεν είναι αυθαίρετος. Αντιθέτως, υπάγεται στη δομή σύμφωνα με την οποία με την οποία ο εγκέφαλος οφείλει να λειτουργεί. Ο λόγος φ δεν είναι δείγμα τάξης, αλλά είναι το αποτέλεσμα της βελτιστοποίησης στην ανάπτυξη των οργανισμών (π.χ., σπείρες σαλιγκαριών, διάταξη φύλλων). Αυτό σημαίνει ότι, ενώ ο εγκέφαλος αναγνωρίζει την μαθηματική προτεραιότητα, στο συμβολικό επίπεδο την επιβάλλει αυθαίρετα ως τάξη.

(2) H “ανάμνηση” είναι “ανάθεση” με λογικούς όρους

(3) H “πρόθεση” είναι η “εικόνα” στις αναπαραστάσεις

/από τον Μαρίνο Μακρή

Τι διαφορά έχει το να είναι κάποιος τρελός από το να γνωρίζει πως είναι τρελός;

Λογικά καμία. Φιλοσοφικά (μεταφυσικά μιλώντας) η διαφορά είναι μεν αγεφύρωτη, αλλά την ίδια στιγμή είναι και πηγή της αρχέγονης απορίας (που διακρίνει την κοσμική σκέψη από την κοινωνική). 

Ας ξεκινήσουμε από μια ειδική μορφή “τρέλας” που έχουμε μάθει να αναγνωρίζουμε εύκολα: το να γνωρίζει κάποιος πως γνωρίζει οτιδήποτε είναι σχιζοειδές. Στο σημείο αυτό ίσως χρειάζεται να γίνουμε σχολαστικοί, μεσαιωνικά σχολαστικοί. Ίσως και όχι. Ας αρκεστούμε να πούμε πως το σχίσμα διαπερνά περισσότερα από ένα είδη διττότητας (διττή τροπικότητα του ενός): ουσία και νόηση, σημαίνον και σημαινόμενο, συνείδηση και υλική υπόσταση… και πάει λέγοντας…  

Στην περίπτωση που το ίδιο “γνωρίζει” είναι “είναι τρελός”, η πλάνη βεβαιώνεται σε κάθε περίπτωση εφόσον δεχόμαστε ότι η πρόταση έχει περιγραφικό και όχι πληροφοριακό χαρακτήρα.

Από την άλλη όμως, φιλοσοφικά, το να αναγνωρίζει κάποιος πώς είναι τρελός, δηλαδή με ποιον τρόπο ακριβώς, όχι μόνο δεν θεωρείται παραλήρημα, αλλά αντιθέτως μια διαφωτιστική ενέργεια! Τι έγινε εδώ; Άλλαξε ο τόνος. Το τροπικό πώς αντικατέστησε το αναφορικό πως. Και ως εκ θαύματος, προέκυψε μια άλλη, δυναμική εικόνα, η οποία στο κατάλληλο περιβάλλον θα μπορούσε να παρατηρεί την ίδια την πληροφορία, την ουσία της τρέλας, δίχως να τη γνωρίζει.

Το να γνωρίζει κάποιος με ποιον τρόπο είναι τρελός δεν τον καθιστά, ούτε λιγότερο, ούτε περισσότερο, τρελό. Τουναντίον, πυροδοτεί ένα λογικό παράδοξο που μας φέρνει αντιμέτωπους με τα όρια της γλώσσας και της ανθρωπικής τροπικότητας. Εκεί ακριβώς αναδύεται μια νέα εικόνα που δεν απέχει και πολύ από την πραγματικότητα.  

Η αλήθεια είναι τόσο κοντά στην τρέλα που ίσως να είναι πιο οικονομικό το να μιλάμε μόνο για τρέλα. Από τη στιγμή που αποκολλήθηκαν οι δύο έννοιες, γεννηθήκαμε σε έναν άλλο κόσμο ή τον κόσμο του άλλου. Ας εμμείνουμε όμως στην τρέλα που είναι και το ζητούμενο.

Μέχρι τώρα απολαύσαμε τρεις τύπους τρέλας. Αυτή του υποκειμένου ως γνώστη. Αυτή του αντικειμένου (αυτό για το οποίο γίνεται λόγος). Και τέλος, της τρέλας καθεαυτής, ούσας και απούσας δομικά, εκεί έξω, στα γνωστά και ειρημένα.

Θα ήταν τρελό να σταματήσουμε εδώ και να χάσουμε τον τέταρτο τύπο. Έναν τύπο που βγάζει μάτι, τόσο πολύ, που είναι αόρατος! Ε, λοιπόν, να και ο τέταρτος τύπος: Και οι τρεις παραπάνω τύποι ισχύουν  ταυτόχρονα. Μη σας ξεγελάει! Δεν είναι το ίδιο. Όταν συνδυάζονται και τα τρία, μπορεί μεν να μην παράγεται ένας νέος τύπος τρέλας, αλλά αναπαράγεται ένας τύπος που δεν παράχθηκε ποτέ. Μη σας φαίνεται τρελό. Είναι κάτι που, κανονικά, θα έπρεπε να είχαμε διαπιστώσει πρώτο, κι όμως το βλέπουμε τελευταίο γιατί είμαστε εμείς οι τρελοί!

Η τρέλα, λοιπόν, του αναγνώστη, με τη μορφή της τύφλωσής του στο προφανές είναι ο αρχικός τύπος κι όχι ο τελευταίος. Αυτό που διαβάζει, κι ενώ το ίδιο αναπαράγει, το ίδιο αποκαλεί τον εαυτό του εξωφρενικό κι ακατανόητο. Αυτό που αναδύεται λίγο πριν το κείμενο καταπιεί τον εαυτό του. Αυτό που εκθέτει και παρατηρεί όλους τους άλλους σαν καλή μήτρα, σαν μαμή. Αυτό που αναπαράγει δίχως να παράγει. Η αρχική συμμετρία: Μην αλλάξετε τίποτα, μοναχά αναπαράγετε. Όταν λοιπόν η τρέλα αναπαράγεται τίποτα δεν παράγεται εκτός από τρέλα! Εξωφρενικό; Ίσως όχι και τόσο.

/από τον Μαρίνο Μακρή

Με όποιο τρόπο και να προσεγγίσουμε το ζήτημα, η φύση, στην ουσία της, παραμένει ένα μαύρο κουτί – ένα μελανό δοχείο που κατασκευάζει τόσο τον χώρο που το περιέχει όσο και τον χώρο που αυτό περιέχει. Η απροσπέλαστη αυτή εικόνα για έναν “κλειδωμένο” σε τρισδιάστατες εικόνες εγκέφαλο, αποτελεί το βασικό αντικείμενο του πόθου της φυσικής επιστήμης. Ένα σκοτεινό αντικείμενο, που στροβιλίζεται τόσο εντός όσο και εκτός του, δεν θα μπορούσε να αποτελεί ούτε είδος, ούτε γένος οποιουδήποτε αντικειμένου της τρισδιάστατης γεωμετρικής εμπειρίας. Ακόμα και η αναλυτική παράδοση που “όλα τα σφάζει κι όλα τα μαχαιρώνει”, επειδή μπορεί, δεν είναι σε θέση να αντιληφθεί πως τα θεμέλια της ίδιας της ανάλυσης είναι ένας αυτοαναφορικός ψυχολογισμός που περιέχει κάθε δυνατή ανάλυση ως στιγμιότυπο της εικόνας του.

Σε αυτό το σημείο, δε θα ήταν υπερβολή να διαπιστώσουμε πως η “επιστημονική” προσέγγιση της φύσης δεν διαφέρει και πολύ από τη λογοτεχνική. Είναι ένα υποείδος πιο “γκροτέσκης” λογοτεχνίας που αφορίζει τα υπόλοιπα λογοτεχνικά είδη. Κυριολεκτικά είναι πιο σωστό, έχεις περισσότερες πιθανότητες να προσεγγίσεις τη φύση όταν τη “φαντάζεσαι”, όταν δηλαδή “θυμάσαι” μια φανταστική “φύση” παρά όταν προσεγγίζεις την ίδια την “εμπειρική” φύση μέσω φανταστικών κατασκευών που αγνοούν (“ξεχνούν” με συστηματικό τρόπο) πως είναι φανταστικές.